https://www.kabulpress.org/ [en]Kabul Press? is a critical, independent, multilingual platform publishing uncensored, creative journalism in Hazaragi, Dari, Persian, and English. It amplifies underrepresented voices, challenges dominant narratives, and defends human rights and democracy, with a focus on the Hazara genocide and the struggles of stateless nations.[fa]کابل پرس رسانه ای آزاد و انتقادی است که بدون سانسور به زبان های هزاره گی، دری و پارسی منتشر می شود. کابل پرس با چالش روایت های غالب، صداهای سرکوب شده را برجسته کرده و با دفاع از حقوق بشر و دموکراسی، بر نسل کشی هزاره و رنج ملت های بدون دولت تمرکز می کند.[/multi] fa SPIP - www.spip.net https://kabulpress.org/local/cache-vignettes/L144xH41/siteon0-0acbd.png?1769345167 https://www.kabulpress.org/ 41 144 https://kabulpress.org/article4760.html https://kabulpress.org/article4760.html 2010-03-03T15:13:13Z text/html fa صدیق قیام <p>شنیدن ضرب و نوای منظم موسیقی ، شور و شوق و هیجان را در قلب شنونده تولید می کند . در این هنگام با وجودیکه میلودی یا نغمه موجود می با شد ، ولی در میان ضربات ریتمیک گم میشود. طورمثال ، موقیعکه صدای توله را در یک شب تار و آرام از فاصله دوری می شنویم ، احساس دلکش و خوشایندی به ما دست میدهد اما هیجانی نمیشویم زیرا به مشکل میتوانیم ریتم را در ناله ها و کشش ها ی پیهم میلودی بشنویم اما بازهم از ریتم کاملاً بیخبر نیستیم زیرا که وجود آن انگیزه نیرومند یست برای دوام میلودی . <br class='autobr' /> ریتمیک بودن در یک (…)</p> - <a href="https://kabulpress.org/rubrique46.html" rel="directory">فرهنگ، ادبیات و هنر</a> <img src='https://kabulpress.org/local/cache-vignettes/L150xH145/arton4760-565a4.jpg?1769506990' class='spip_logo spip_logo_right' width='150' height='145' alt="" /> <div class='rss_texte'><p>شنیدن ضرب و نوای منظم موسیقی ، شور و شوق و هیجان را در قلب شنونده تولید می کند . در این هنگام با وجودیکه میلودی یا نغمه موجود می با شد ، ولی در میان ضربات ریتمیک گم میشود. طورمثال ، موقیعکه صدای توله را در یک شب تار و آرام از فاصله دوری می شنویم ، احساس دلکش و خوشایندی به ما دست میدهد اما هیجانی نمیشویم زیرا به مشکل میتوانیم ریتم را در ناله ها و کشش ها ی پیهم میلودی بشنویم اما بازهم از ریتم کاملاً بیخبر نیستیم زیرا که وجود آن انگیزه نیرومند یست برای دوام میلودی .</p> <p>ریتمیک بودن در یک کمپوز موسیقی تخفیف شده نمی تواند زیرا تونها یا سُر ها، که عبارت از ملیودی است بواسطه ، ریتم زنده شده و کرکتر مشخص پیدا میکند . میلودی را میتوان مادر ریتم یا وزن به حساب آورد و تجسم کرد .</p> <p>لذا ترکیب میلودی و ریتم یا وزن است که اساس درک ما را در موسیقی تشکیل میدهد . مثلاً وقتی به بازار دست فروشان میرویم عدهء زیادی از طوافان یا فروشندگان را که در عین زمان صدا میکنند و از اجناس خود تعریف مینمایند میشنویم ، ولی توجه ما فورا ً به یکی از آنها معطوف می شود که ممکن جنس آنرا هم ضرورت نداشته باشیم ، ولی صدایی نیکویی دارد و امکان دارد که خودش هم متوجه نه شده باشد .</p> <p>از نظر موسیقی، صدا ها دارایی (tone color) یا رنگ های مختلف اند ، اما در بین آنها رنگ صدا همین یک صدا بخصوص به خاطر غنی بودنش توسط گوش ما خوبتر پذیرفته شده و گوش ما صدا های نا خوشایند دیگر را رد می کند و یا غیر ارادی به آن بی تفاوت میشویم . یا ممکن پارچه های زیادی را از طریق نشرات تلویزون ها یا رادیو ها بشنویم ، اما همان آوازی که غنی ترا ست حتا که به مفهوم شعری آن پی نبریم ما را جذب میکند.<br class='autobr' /> پس رنگ صدا سبب کشش و جلب ما میشود که در قسمت درک ما از موسیقی عنصر سوم شناخته میشود. اگر آواز خوان با صدای پرکیف و کاملا ً سُر، دارایی صدای پُر و غنی باشد در تبارز دادن عناصر میلودی و ریتم یا لی(وزن) در زنده ساختن پارچه ای موسیقی بکوشد ، گرچه به روش ساده هم بخواند بازهم تا حدی مسرت شنونده را فراهم خواهد کرد . اگر سرآینده صدای خود را در جاهای به خصوص بول ( الفاظ شعری) به اشکال و رنگ های مختلف ادا کند آنرا امتداد و بعضا ً با آرایش صد یعنی آلاب ها گمک ها میند یا کش و تان های خفیف اجرا نماید ، شنونده به مراتب لذت بیشتری از هنرنمایی آواز خوان خواهد برد.</p> <p>این پیچ و تاب ها از زمانه های قدیم توسط موسیقی دانان از آهنگ های فولکولور جمع آوری و بعد از اصلاحات لازمه غرض غنی ساختن موسیقی بکار رفته است . علاوه براین زیبا کاری ها و رنگ آمیزی ها شیوه های دیگر هم در اثر زحمات مداوم شماری از استادان مجرب شناسانیده شده و هنوز هم ظهور شیوه ها و اشکال جدید موجود است . این تلاش اثر بسیار خوب و عالی در غنای موسیقی نواحی مختلف افگنده و به موسیقی و ساز و آواز شان چهره ء به خصوص بخشیده است یعنی هنری که زاییده اوضاع فرهنگی ، اجتماعی ، نژادی و یژه ای شان است و احساسات و عواطف قلبی و تفکرات و اضطراب ها وتمایلات آنانرا بهتر از هر زبانی بیان میکند.<br class='autobr' /> بواسطه این زبان ( تقلید اصوات ) به تجدید خاطره های گذشته و طبیعت مادی ، غمها و شادی های انسان ها در مراحل مختلف زندگی انعکاس و تصویر میگردد ، از ناله ها مغازله های پنهانی و شادی بخش گرفته تا دلتنگی هایی که در ما اثر بخشیده همه را میتواند با تار ها و پرده ها و الحان خوش باز گو کند .</p> <p>به مجردی که یک نوای موسیقی وطنی خود را با صدای دلکش و رنگ آمیزی ها و حالتها ی خاص آن بشنویم حتا اگر فراموش هم شده باشد ، به موجب قانون توارث بی اختیار متاثر میگردیم این پدیده را کسانیکه اولاد های شان دور از وطن تولد شده و اصلا ً از موسیقی سرزمین خود خبری نداشته و نه شنیده باشد امتحان کنید . برای تان ثابت میشود. طور مثال به یکی از اولاد ها که در خارج تولد شده باشد ، یک آهنگ خوب وطنی را بشنوانید دفعتا ً به آن متوجه میشود ، عکس العمل میکند و علاقه میگیرد. اگر چنین نشود مشکلی دارد که خارج این بحث است .</p> <p> یکی از دلایلی که موسیقی در کشور های شرقی به خصوص افغانستان آرام و مغموم است ، شاید این باشد که چون تجاوز و جنگ ها ، فقر ، بدبختی ، ویرانی ها ، تاراج ، زور گویی ها ، تحقیر کردن ها ، محرومیت ها و بی عدالتی ها ی دوامدار به خصوص درامه های چند سال اخیر که هنوز هم ادامه دارد. رنج و آلام بی شماری را بار آورده است و حزن واندوه از کودکی در گوش های ما آشنایی داشته و در موسیقی و دیگر هنر ها این خصیصه راه یافته و بصورت پیشرفته و امروزی انکشاف نموده است .</p> <p>اما از نظر زبان شناسان توجهی دیگری هم دارد ، چون در شرق شعرو موسیقی همیشه با هم بوده اند و حتی اکثر تال ها از اوزان اشعار شعرا به وجود آمده است. از طرف دیگر زبان های شرقی مانند فارسی ، اردو ، پشتو ، ترکی ، عربی و غیره ، توانایی گردش و حرکات نرم و الاستیکی و آرایش اصوات میلودی ، آلاب ها ، زونگه ها ، کشش ها و غیره را دارند ، که در راگها ومقام ها باید اجرا شود. که این توانایی در برخی زبان ها ،مخصوصا زبان های غربی دیده نمی شود ، بنا ً در آرام بودن موسیقی شرقی اثر مستقیم دارد .</p> <p> خواننده یا آواز خوانی که علاقه مندی به اشعار بلند حضرت بیدل وحضرات مانند مولانا ،حافظ و غیره بزرگان عرفان و ادب را دارند . نمی توانند به سرعت بالا و یا صداگوش خراش و بلند ، ظرافت های شعری و موسیقی را با همه کنایه ها و رمزهای خاص آن مخصوصا در شعر کلاسیک به شنونده برساند . گذشته از همه خواندن این روش مثل غزل خوانی ، تهمری دادره ، وادر وغیره از این قبیل به فهم و دانش علم موسیقی ، تمرین و تجربه نیاز دارد ، یا آواز خوان یا نوازنده برای اثبات نبوع خود بعضی وقت علاقه مندی دارد تا در تال های مغلق و مشکل بخواند یابنوازد. و مهمتر از همه که در این شیوه ها اندک ترین بی سُری برملا می شود . بنا ً نسل جوانی که تعلیم موسیقی را ندیده باشد یا توانایی آنرا نداشته باشند ، از این روش ابا میورزد و آنرا یک پدیده کهنه میداند. همین طور ارتقا و نزول این روش هابه فهم نسبی شنونده هم ارتباط دارد.</p> <p>و یا اگر رقص های هندی مانند رقص کتک ، کتیاله یا رقص های مردمی کشور خود ما یا رقص های عربی و کشورهای شرقی را با همه کرشمه ها ، نزاکت ها حرکات چشم و ابرو و ظرافت های آن که در شرق معمول است با رقص های غربی مقایسه کنیم اصلا ً قابل مقایسه نیست ، گرچه رقص بالت هم زیبایی خاص خود را دارد . و اگر رقص بالت یا محدود رقص ها ی شان را استتثی قرار بدهیم متباقی رقص های غربی مانند دیسکوها و غیره ، عاری از کرشمه ها و زیبایی ها ی معمول در شرق است ، اما ریتمیک و یک جمناستیک ظریف می باشد .</p> <p> از نظر روانی و روحی ، شنیدن انواع موسیقی برای انسان ها ضروری است یعنی کیفیت به خصوص خود را دارد ، نسل جوان طبیعتا ً موسیقی های تند و به اصطلاح مست را خوش دارند که حق شان است اما کسانیکه علاقه مندی شنیدن موسیقی های بلند یا شعر با مفهوم عالی را دارد هرگز موسیقی های ساده و تند ، مروج امروز مشبوع شان نمی کند . قابل تذکر است که شنیدن موسیقی بلند هیچ ارتباطی به سن و سال ندارد. بسیار جوانانی هم هستند که به موسیقی غزل ،خیال و تهمری یا سمفونی های غربی علاقه دارند ، طور مثال برنامه ء اطفال خورد سن ، ولی تعلیم دیده موسیقی ، در بعضی تلویزون ها ی هند شاهد این مدعا است . قابل تذکر است که روند جهانی شدن موسیقی، به شکل شتاب زد ه و تقلیدی به کشور ها خواهد آمد ولی یک روند زود گذر خواهد بود که به خسته گی خواهد انجامید و خود به خود ترک خواهد شد که به زمان نیاز دارد .</p> <p>بر هر حال میتوان غم ها را با شنیدن موسیقی خوب در اندک زمان کاهش بخشید و از بین برد ، شنیدن موسیقی خوب هیجان تولید می کند و مغز های خسته را تداوی ، به خصوص برای مرد م کشور ما که سالهاست به صورت متداوم ساز و آهنگ جنگ و کشتن را میشنوند . حضرت بید ل( رح ) چه خوش گفته :</p> <p>کر شدم تا کی شور حق وباطل بشنوم / بشکند این ساز ها تا چیزی ازدل بشنوم</p> <p> و اما در حدود بیش از هزار سال قبل علمای موسیقی غرب هارمونی را معرفی کردند ، و آن عبارت از بصدا<br class='autobr' /> در آوردن دو یا اضافه کردن سُر های دارایی Pitch level مختلف بصورت همزمان می باشد که عموما ً اضافه از دو سُر یا نت میرسد . طبعا این ابداع استیفاده از تزیین صدا را، قسمیکه درشرق رواج دارد نفی کرده است . کلمه ، هارمونی از ریشه ( Harmezon ) به معنی برابر کردن تخته های نجاری ، مشتق شده است . در موسیقی نیز سُر های انتخاب شده بصورت همزمان تطابق داده میشود . به عبارت دیگر هارمونیک ، دستور و قواعدی است که بین اصوات مختلف در قطعه یا پارچه ای چند صدایی توافق و هماهنگی را بر قرار میسازد . اما قابل یاد آوری است که ابن سینا بلخی در کتاب شفا بالاتر از هزار سال قبل از امروز علم (هماهنگی ) یا هارمونی را معرفی کرده که در مقاله قبلی ( فرازو نشیب موسیقی سرزمین ما ) به آن اشاره گردیده است . باید متذکر شد که ابن سینا همزمان با هوکبالد ایتالیوی پدر سمفونی زندگی می کرد. که البته بعد ها فرانکوی کولونی و فرنک پارسپی قواعدی زیاد تری در علم هارمونی به وجود آوردند . اما محققان عقیده دارند که علم هارمونی در غرب به اساس کتب شرقی یا آسیایی ها بوده است . چنانکه ( فارمر ) که خود در باره موسیقی اسلامی کتابی نوشته و اولین اثری که از زبان عربی به لاتین ترجمه شده است . چنین تذکر داده شده : ( در اروپا به قدیمترین اقسام موسیقی هارمونیک لفظ جیمل ( Gymel) اطلاق می شد که معنی شناخته شده یی در زبان های اروپایی نداشته و به احتمال زیاد ، لاتینی شدهء کلمه ( جیمل ) عربی است .</p> <p>وجه انتساب موسیقی هارمونیک به جیمل ، آن است که مولفان شرق بحث در باره هارمونی را تحت عنوان (محاسن الالحان ) یا (تجمیل الالحان ) مورد توجه قرار داده اند ، زیرا به اعتقاد آنان ، یکی از انواع زیبا کردن موسیقی ، ترکیب نغمات اصلی آهنگ با نغمات دیگر است که با آن ها اتفاق تام دارند و به همین جهت ، علم هماهنگی را تحت عنوان یاد شده مورد پژوهش قرار میدادند و اینگونه آهنگ ها را (جیمل) میگفتند . اروپاییان نیز ضمن نقل مضامین علم هارمونی را از زبان عربی به لاتین ، عینا ٌ جیمل به زبان لاتین نقل کرده اند . و بنا به عادت معمول خود ، تلفظ آن به صورت (گیمل) به فونتیک لاتین تناسب دارد .</p> <p>در موسیقی سمفونیک یک آهنگ با چند صوت متنوع توسط یک یا چند ساز نواخته میشود ، نوای اصلی را معمولا ً دسته یی از ساز ها اجرا میکند و ساز ها یا آلات موسیقی دیگر با نواهای مختلف و هم آهنگ نواهای اصلی را همراهی و رنگین میکنند.</p> <p>در یک ارکستر بزرگ متشکل از یک صد تکه ساز یا آله موسیقی یا زیاد تر ، غالبا ً ده تا دوازده نوای گونا گون حین اجرای آهنگ شنیده میشود ، ولی ترکیب اصوات یا آهنگ طوری است که شنوندگان با آنکه صدا های مختلف را میشنوند از شنیدن آن نا راحت نمی شوند و لذت می برند . قواعد واصول هارمونی بسیار دشوار و کاملا ً تخصصی است و در آن اصول سه گانه موسیقی ، ( نوا ، ضرب و هماهنگی ) به طور کامل در نظر گرفته می شود.</p> <p>موسیقیدانان غرب خواستند که میلودی را با تون ها یا سُر های دیگری که همزمان نواخته میشود پُر سازند . از بهم آمیختن تون های مختلف مجذ وب شدند . می بایست تا حد زیادی اختلاف جزیی و ظریف و وسایل مختلف تزینی را مقدم قرار دهند ، به هرحال بعضی از موسیقیدانان غرب هنوز هم در میلودی های کوتا ه و خالص از تزیینات کار میگیرند . موسیقی های قدیمی کلیسا برای خواندن و حتی رقص ها در غرب کاملاً میلودی بود و مبرا از هارمونی است . اما در شرق هنوز هم به میلودی گرایش و علاقه زیادی دارند و آنرا ادامه میدهند و در تزیین و رنگ آن میکوشند و برتنوع ریتم ها و تال های آن می افزایند و روز بروز غنی تر میشود و گوش های شرقی ها به آن عادت کرده اند. اما این نوع موسیقی ملیودی را درغرب موسیقی یکنواخت فکر میکنند و از شنیدن آن خسته میشوند. که این طورنیست . اصلا ً گوش های شان به آن آشنا نیست .همان طوریکه گوش های شرقی ها به موسیقی های چند صدایی عادت ندارند .</p> <p>میلودی Melody : مایه اصلی موسیقی است و از لفظ یونانی Melos ملوس به معنی پیوستن مشتق شده . در تعریف عبارت از اصوات موزون و متوالی است که به گوش مطبوع باشد. نوای موسیقی از احساسات و انفعالات درونی انسان ناشی میشود و معرف غم و شادی و هیجان و آرامش روحی انسان است . به این جهت میتوان به آسانی نوای محزون را از میلودی نشاط آور تشخیص داد . زیرا با شنیدن یک میلودی همان احساسات سازنده آهنگ را شنونده نیز احساس میکند . میلودی ممکن است با ساز و آواز یا تنها اجرا شود و در آن صورت آنرا یکصدایی یا هوموفون Homophone میگویند.</p> <p>به طور مثال خوانند ه از سرُ یا نت نخستین یا کهرچ سپتک وسطی یا مدهستان از (سا) تا (ری) و (گه).. رفته بعداً دوباره به (سا) می آید که شاید چندین بار به اشکال مختلف آنرا تکرار کند و شاید قسمتی از غزل را هم به آن ضمیمه و تکرار کند . اما برای جلو گیری از یک نواختی در خواندن از سرُ های پایین تمایل به بلند نمودن آواز خود پیدا میکند تا نشان بدهد که مصرع و بیت دیگری یعنی متباقی شعر موجود است ، بدین لحاظ آواز خود را در سرُ های ( گه ) یا گندار و (مه )یا مدهم مطابق کمپوز آهنگ بلند کرده، دوباره به کهرچ یا سرُ نخستین می آید تا خواند ن یا پارچه تکمیل شود و بالاخره به قسمت دوم خواندن یعنی انتره رفته تاختم پارچه را نشان دهد . پس به این نتیجه میرسیم که میلودی عبار از تعیرات و تکرار پی درپی سرُ ها بوده و یا شاید هم به یک عبارت تکمیل شود.</p> <p>این تعیرات باید قرابت با اصل یا شروع داشته باشد ،یعنی اگر به انتره یاقسمت دوم میرویم یا آلاب می کنیم باز به قسمت اول یا آستایی بر میگردیم . واین به خاطریست که صوت یا آهنگ ، جمله اصلی هربار به مغز آورده شود. بدین ترتیب تصویر تون یا سرُ ها ی گام اساسی یا راگ مورد نظر یا کمپوز در ذهن اجرا کننده و شنونده بر قرار می ماند.</p> <p>این اصل در پارچه های کلاسیک و غیر کلاسیک در موسیقی شرق به خصوص موسیقی هندوستان و افغانستان شدیدآ رعایت میگردد بطور مثال :</p> <p><strong> الف :</strong> در موسیقی غیر کلاسیک یا لایت و سبک ، آستایی و انتره یا قسمت اول و دوم کمپوز یا آهنگ ثابت و فقط در هر بار آنهم در انتره یا قسمت دوم بعد از نغمه ،شعر تغیر میکند یا قسمت های متباقی شعر یا تصنیف در آن خوانده میشود ، برای مثال آهنگ مشهور و فولکولور وطن را در نظر میگیریم ( بیا که بریم به مزار ملا محمدجان – سیل گل لاله زار واه واه دلبر جان ) این مصرع در آهنگ مذکور قسمت آستایی را تشکیل میدهد ، اما چاربیتی های مختلف و رنگارنگ بعد از هر نغمه در انتره ها خوانده میشود. اما موسیقی آن ثابت و یکنواخت که فقط شعر تغیر میکند . لی یا وزن یا ایقاع از هر سرعتی که شروع شده باشد ثابت می ماند. <br class='autobr' /> ب : در موسیقی کلاسیک موضوع به عین شکل نیست ، یا با تفاوت اینکه شعر ثابت کوتاه ، یک یا دومصرع ولی آهنگ متنوع اجرا میشود مخصوصا ً در انتره ها، بول یا متن شعری آن حتا از نظر معنا کم اهمیت خواهد بود و بعضا ً از نظر وزن شعر نا متوازن تر به خاطر رفتار تال های به خصوص ، اما از نقطه نظر ادا یا صوت ، انتره ها آنقدر متنوع است که با یکدیگر فرق زیادی خواهد داشت که همین تنوع کیفت موسیقی کلاسیک است . تنوع در انتره ها و آرایش صدا ، قدرت ، استعداد و خلاقیت و قوه تخیل خواننده یا نوازنده را معلوم میکند . یعنی کمپوز در همان زمان اجرا آهنگ صورت میگرد و اگر متنوع نباشد برای شنونده کسالت به بار می آورد. از طرف دیگر تال های کلاسیک ساده کار نمی شود ، بلکه ضرب نواز در اجرای تال به سکته سازی و کوتا ه سازی مبادرت می نماید و وزن یا لی بر عکس موسیقی لایت به تدریج سریع و سریعتر میشود که لذت و کیفیت موسیقی کلاسیک هم در همین است .</p> <p>بطور خلاصه گفته میتوانیم که در موسیقی غیر کلاسیک و نیمه کلاسیک مانند غزل ، تهمری ، دادره وادر و غیره آهنگ تا حدی ثابت ، لی یا وزن یکنواخت و شعر با متن بلند انتخاب میشود و به شعر زیاد اهمیت داده میشود ، اما در موسیقی کلاسیک شعر ثابت و کوتاه ، از نظر معنی بدرجه دوم یا سوم قرار میگیرد مانند اقسام خیال ها درپد ها. برعکس آهنگ متنوع و غیر ثابت است و دامنهء وسیع برای ابتکار خواننده یا نوازنده دارد. لی یا وزن از آهسته یا ویلامبت (بلنپت ) شروع و به تدریج سریع و سریعتر یا (درت ) و به اوج قلعه میرسد . طور مثل اگرتال آهنگ تال تینتا ل باشد که دارایی 16 ضرب یا ماتره و دارایی چهار بار یا سیلاب است سرعت لی به اندازه بلند میرود که به شکل چار ماتره یا ضرب مانند تال گده به گوش میرسد . باید متذکر شد که تال گده دارایی چهار ماتره یا ضرب است . در آهنگ های غیر کلاسیک از تال های ساده کار گرفته میشود ، در حالیکه در موسیقی کلاسیک از تالهای مغلق استفاده میگردد ، بطور مثال ، تال دهروا که دارایی 29 ضرب وچهار بار های غیر مساوی و نا متناسب است و مشکل ترین تال است ، تنها قوی ترین استاد ها می توانند به این تال ها آهنگ بخوانند یا بنوازند . شنوندهء آهنگ کلاسیک با این نوع تال ها اکثراً موسیقیدانان می باشند در محافل خاص آنها ، اما برای مردم عادی شاید کسالت بار باشد همان طوریکه شنیدن آهنگ های ساده برای موسیقدانان کسالت بار خواهد بود ، بدلایل که در بالا تذکر داده شد.</p> <p>بر اینکه یک پارچه موسیقی در معراج لطافت و زیبایی آن اجرا شود یا اجرا کرده بتوانیم باید که شکل اصلی و منحصر آن را در مغز یا حافظه نگهداریم طوریکه ارتباط میان قسمت های بعدی و همچنان قسمت های اخیری تا مین شده بتواند. یا تمام قسمت ها باید به شکل کل و توام توسط گوش ما اخذ شود. این نکته با خواندن یک جمله ادبی قابل مقایسه است . طوریکه برای دریافت مفهوم کلی جمله ،مجبوریم تمام قسمت های جمله را به ارتباط یک دیگر بخوانیم و مفهوم دقیق و جامع آنرا دریابیم به این منظور است که باید پیشرفت پارچه ء موسیقی یا chel آنرا دنبال کنیم که به کجا و به چه شکل روان است.</p> <p>یا آیا میلودی آرام به شکل دلخواه جریان دارد؟ یا به اینطرف و آن طرف منحرف شده و سبب نا آرامی خاطر شنونده میشود ؟ استفاده از قطعات میلودیک مختلف و متضاد و تاخیر در رسیدن به ضرب گران یا ( گرُیا سم ) و لحظه ء اوج شیوه ها یا وسایلی اند که احساسات را به شور می آورد و هیجان تولید میکند ، این هیجان و کشش ها وقتی بر طرف میشوند که قسمت های متمم همان پارچه تکرار شده و همزمان به رسیدن ضرب گران یا سم البته به صورت درست بعد از آن همه تشنج ، احساس راحت و رضایت کنیم . قابل تذکر است که (سم )یا( گُر) را ابن سینا ضرب گران نامیده است.</p> <p>اگر ما سُر یا نت های میلودی را نوت کنیم و در بین علامات سُر های آن، خطی رسم نمایم ، ما محیط مریی یا کانتور یا منحنی همان میلودی به خصوص را بدست خواهیم آورد. اگر محیط منحنی مریی به منحنی دایره یا بیضوی تقرب کند ، به همان نام یا میلودی منحنی یاد میشود که به سهولت و طبعی خوانده شده میتواند و اگر خط ملیودی شیب دار یا مایل بالا برود حرکت سعودی آن تشنج در مغز شنونده گان به وجود خواهد آورد که رسیدن به نقطه اوج برای شنوندگان آرامش روحی می بخشد . و یا به عباره دیگر این تشنج زمانی برطرف میشود که تونها یا سُر ها به وضع مناسب به طرف پایین لغزیده و به پایین ترین نقطه که عموما ً نقطه نخستین یا کهرچ می باشد برسد. حرکت صعودی یا بلند شدن مشابه به یک تپهء صدایی بوده که ایجاد ثقلت مینماید ، و حرکت نزولی برخلاف پایین شدن از تپه صدایی بود ه که به شنونده آرامش خاطر می بخشد . صعود تدریجی سُر ها و ایجاد فشار در آواز و برطرف کردن آن مهارت و استادی میخواهد که معمولا ًّ توسط استادان وارد در علم موسیقی و حرفوی بکار برده میشود. یک استاد موسیقی شاید یک بول آهنگ را با فشار هرچه تمامتر در سُر های بلند سپتک وسطی یا مدهستان و حتا سُر های مندرستان یا سپتک زیر رفته به عوض اینکه دوباره به کهرچ بیاید سم یا گُر یا ضرب گران را در (سا ) (پور) ختم کند .این گونه کار های استادانه در موسیقی رایج است ، اما بیشتر هدف آن تولید هیجان و بعد اً آوردن فضای آرام روحی برای شنوندگان است.</p> <p>ریتم یا لی : ریتم در موسیقی عبارت از ضربات ثقیل در وقفه های مساوی است ، وبرای موزون کردن موسیقی بکار می رود . اهمیت ضرب در موسیقی به اندازه اهمیت وزن در شعر است . دریک تال ساده به تعداد مساوی ماتره ها در یک (بارBar ( گنجانیده شده ، تنها ماتره اول یا (سم ) یا ضرب گران به فشار ادا میشود ، اما برای زیبا ساختن ریتم از اشکال مختلف در داخل همین سیت ها یا بار ها استیفاده میشود طور مثال :<br class='autobr' /> الف : مغلق ساختن ریتم یا تال با تغیر دادن شمارضرب در داخل بار ها یعنی بدون نشان دادن ضرب گران یا ( سم ) وخالی .</p> <p><strong>ب:</strong> برعلاوه ضرب گران یا سم با قوت ضربه دادن بعضی از ماتره یا ضرب ها ی دیگر و همچنان زیاد و کم کردن ماتره ها یا در جریان نواختن که بنام syncopation یا سکته سازی یا کوتاه سازی یاد میشود . که بین طبله نواز های ما بنام های قاعده یا پرزه یاد میشود.</p> <p><strong>ج:</strong> تغیر فشار روی ضربه های مشخص و یا بعضا ً نشان دادن روی آلات موسیقی با آلات ضربی .</p> <p><strong>د:</strong> آوردن ضرب گران یا سم اینجا و آنجا کمی زود یا دیر تر به مقایسه جریان عادی لی و چوکات میلودی .<br class='autobr' /> اما در کشور های غربی در قرن هفدهم به بعد خطوط میزان موسیقی یا ستاف در نُت یا تاکت Tact تعین گردیده که<br class='autobr' /> آنرابا اعداد( 4/2 ، 4/3 ، 4/4 ) و غیره تعین میکنند . آهنگ های رقص معمولا ً در غرب ریتم ساده دارند مانند ( منوید<br class='autobr' /> ، اسکرتو ، والس ، سه ضربی ، الماند دو ضربی ، گات یا چهار ضربی ، ساراباند ، سر ضربی 4/3) و غیره ....<br class='autobr' /> رنگ صدا Tone color : عین نغمه یی که از رباب یا ستار یا دلربا وغیره آلات موسیقی شنیده میشود ، با نواهای مختلف به گوش می رسد ، درحالیکه عین موسیقی است و گاهگایی حتا احساسی را که تولید می کند فرق دارد ، لذا در کمپوز تعین و انتخاب درست ساز ها یا آلات مختلف موسیقی نظر به تاثیر که روی شنونده می گذارد ، از اهمیت مهمی برخوردار است .</p> <p>انتخاب یک آلهء موسیقی توسط آهنگ ساز برای تولید احساس بخصوص شنوندگان به مثابه انتخاب رنگ برای یک پارچه نقاشی است . یعنی انتخاب آلات موسیقی در یک پارچه آهنگ کمپوز شده یا ارکستر مشابه به یک تابلو نقاشی توسط نقاش ماهر است . که در زیبا شناسی هم وارد باشد .</p> <p>طور مثال برای تکمیل یک تابلو از طبیعت، رسام یا نقاش از رنگ های مختلف استفاده میکند ولی نکته مهم طرز استفاده به جا از رنگ ها است تا تابلو تکمیل شود و تصویری درستی ارایه کند . ، مثلا ً ممکن نقاش از رنگ آبی برای نشان دادن آب و آسمان و از رنگ های نصواری برای نشان دادن کوه ها ، اراضی ، تپه ها و تنه درختان ، از رنگ سبز در سر سبزی چمن و درختان و از رنگ های مختلف دیگر برای گل ها و غیره استفاده نماید و تابلو به جایی برسد که هر انسان عادی هم آنرا خوانده یا درک کرده بتواند . در باره تشریح رنگ های نقاشی مثال بالا ،شاید بعضی نقاشان با من موافق نباشد چون روش و سبک ها فرق میکند. اما اینجا بحث از موسیقی است نه نقاشی فقط یک مثال ساده برای ارایه مطلب است.</p> <p>بر میگردیم به اصل موضوع . عین مثال فوق یعنی تعین آلات موسیقی در یک کمپوز توسط آهنگ ساز یا کمپوزیتور بسیار مهم و حتا تخصصی است یا تخیل عالی و استعداد ، توانایی و درک از زیبا شناسی را ایجاب مینماید. همان طوری که هر مصرع یا بیت یک غزل سخن میگوید. نوای ساز ها یا آلات موسیقی هم توسط رنگ ها به گوش شنونده مطبوع و دلپذیر و گوینده ء مطلبی باشد و احساسات لازم را انتقال بدهد . از همین رو در یک پارچه و اثر بزرگ و جامع موسیقی احساسات و مطالب متنوع توسط آلات مختلف موسیقی در قسمت های گوناگون یک پارچه ء سنجیده میشود . به عین شکل تعداد آواز ها در یک کورس نوع احساسی را که شنونده اخذ میکند تغیر میدهد.</p> <p>شدت و قوت : بلند بردن درجه صدا و رساندن آن به نقطه قوت و شدت و بعداً دوباره نزول آن به شکل زمزمه و بعد ختم آن در یک ضربه محکم ، شنونده را دریک مرحله متناوب و هیجان و آرامش قرار میدهد که این طریقه به اشکال مختلف بکار میرود . تزیینات و آراستن یک اثر موسیقی (شاخ ُ برگ دادن، مانند تان و گمک ، آلاب ، زمزمه ، مورچانه وغیره).</p> <p>در شرق به خصوص در هندوستان و افغانستان ، اگر پارچه های فلمی و آهنگ های فولکولور و کیلووالی را که اندکی بوی غربی دارند . استثنا قرار بدهیم ، متباقی پارچه های موسیقی همه در قالب میلودی کمپوز می شود . استعمال تزیینات در موسیقی به تدریج از پارچه های ساده مانند غزل به پارچه های نیمه کلاسیک مانند تهمری ، دادره ، وادر و غیره و بلاخره به خیال های کلاسیک ، ترانه ،تپه وغیره مروج است . همین آرایش صدا است که به میلودی آرام راگ ، دلفریبی و افسون می بخشد و آنرا بسان تکه جواهر نشانی، می آراید . شکل وشیوه ، نماد و اقسام تزیینات صدا بیش از حد بوده با گذشت هر روز بر غنای آن افزود ه میشود . میتوان به تشریح آرایش صدا تا حدی پرداخت و آنرا روی کاغذ آورد . ولی تشریح و درک و حظ بردن کامل آن با جزییات ظریف وباریک آن، زمانی ممکن و میسر است که آنرا از یک حنجره ء یک آواز خوان با قدرت و نوازنده مجرب و ماهر بشنویم و ببینم . مصرع بیادم آمد :</p> <p> به گلشن زاغ با بلبل کجا روی سخن دارد — اثر در ناله می باید ورنه هر مرغی دهن دارد. <br class='autobr' /> خلق کردن و تزیینا ت صدا ، استعداد عالی ،قوه تخیل و وارد بودن در علم موسیقی را ایجاب میکند . <br class='autobr' /> آلاب : تمدید و طویل نمودن تونها یا سُر ها، در یک سرعت یا Tempo آهسته یا لی پایین اجرا میشود ، ساده ترین شکل آلاب عبارت از ترسیم و تنظیم سُر ها در یک خط میلودیک می باشد که به قسم ( آه آه..) حروف واول یا حتی کلمات بی معنی مثل ( نام ،نوم و غیره ) استعمال میشود . آلاب در یک پارچه موسیقی از همه اولتر اجرا میشود تا تصویری ابتدایی از راگ یا پارچه آهنگی که شنونده ها منتظر شنیدن آن است انتقال دهد . یا به عباره دیگر آلاب عبارت از نشان دادن نقشه ء و تهداب راگ است تا شنونده مفکوره ء کلی از ساختمان راگ را بگیرد ، در حالیکه هنوز ساختمان بالای تهداب پنهان است و شنونده ها باید منتظر بمانند که طراح یا مهندس ، ساختمان راگ یا آهنگ و ابتکارات و قدرت خود را به شنونده دقیقه به دقیقه به نمایش بگذارد ، شنونده ها منظره کلی آنرا با خود داشته و آز آن لذت میبرند وبه تعبیری دیگری میتوان آلاب را به مقدمه ء کتابی تشبه کرد که با خواندن آن تا حدی موضوعات کتاب و شیوه کار نویسنده را دریافت .</p> <p><strong>تان :</strong> کلمه سانسگرت بوده و معنی کش دادن یا امتداد دادن است. ودر اینجا مقصد از آن امتداد دادن سُر ها یا تون ها در سرعت یا لی بلند است . بدین لحاظ در نوت های غربی یا زبان انگلیسی به نام (fast figures) یا د میشود معمولا ً از الفاظ ( ا ا ا ا aaaa) توسط حنجره کار گرفته میشود . استعمال الفاظ اااا ... به خاطریست که آوردن تنوع در آن مخصوصا در ارتفاع یا pitch بلند آواز آسانتر آورده میشود . مهارت و هنرمندی خواننده درآن که در سرعت بسیار زیاد از تان های متنوع کار گرفته و در چوکات معین راگ آرایش و پترون های زیبایی به وجود بیاورد. آواز خوان یا سرآینده از یک جمله یا عبارت موسیقی به آغاز نمودن از پایین ترین سُر ، آواز خود را فرضا ً ( سا ) وسطی یا مدهستان ، تان را به وجود خواهد آورد ، شاید سُر ها بدون وقفه با حذف سُر های ممنوعه در همان راگ تا سپتک بالایی یا تارستان بالا ببرد و یا شاید عین عملیه را از سُر بلند تری بعدی یعنی (ری یا رکهب ) تکرار کند . بدین ترتیب یک یک سُر بالا خواهد رفت و تان ها را تکرار کرده خواهد رفت یا شاید خوانند ه به عوض بلند بردن مستقیم آواز خود ، در سُر ها یا تون ها ی پیهم ، پیچ و تابی ایجاد نماید ، که در این صورت تان های پیچ و خم داری بوجود خواهد آمد .</p> <p>خواننده ها ، تان های مختلفی را میسرایند تا پارچه ها یکنواخت نبو ده به گوش شنونده ها مطبوع بیاید . یا به عباره دیگر اگر تان ها ساده باشد یا پیچ و خم دار ، و ما آنرا فرضا ً پارچه پارچه بشکنیم مشابه به خطوط کوتاه سیمابی دریک تیوپ شیشه یی بعد ازیک تکان آنی خواهد بود.</p> <p>مهارت یک آواز خوان در آن است که چگونه یک سلسله تون ها یا سُر ها را در یک ردیف تان ها، ماهرانه خلق کند و بکار ببرد .آواز خوان سرعت لی را بتدریج افزایش میبخشد تا شنونده را هر چه بیشتر به هیجان بیاورد و بالاخره در نقطه اوج قوت و شدت آن ختم میکند.</p> <p><strong>میند :</strong> حرکت موجی ، آرام کش شده مثل حرکت و غوطه زدن پرند گان در هوا یا به عباره دیگر تماس خیلی ها ملایم و نواختن دو یا اضافه از سُر های میانی در هنگام حرکت ازیک سُر عمده دیگر می باشد . این عملیه به استفاده از یک قسمتی از وقت اختصاصی عمده است . و به خاطریکه ریتم یا لی لطمه نه بیند صورت میگیرد . بدین ترتیب برآمدگی های اضافی در جریان پیشرفت تون یا سُر اصلاح میشود و یا میتوانیم آنرا به حرکت آرام و ظریف یک پرنده تشبه کنیم . بکار بردن میند نه فقط برای تزیین ، بلکه به حیث ضمایم ضروری در اجرای تمام اشکال موسیقی شرقی بکار می رود .سلسله سُر های مستعمل در میند و تکرار آنها نظر به ایجابات هنر و طرز مناسب استفاده از آن در اشکال مختلف موسیقی توانمندی و استادی هنر مند موسیقی را بیان میکند .</p> <p><strong>ســــــــــــــــــرگم :</strong> کلمه سرگم از حروف اول الفبای موسیقی مانند( سا – ری – گه – مه ) گرفته شده است ، سرآینده یا آواز خوان، نام ی از تون یا سُر ها را نظر به موقیعت شان در چوکات راگ مورد نظر انتخاب کرده آنها را ، خواننده یا نوازنده ها توسط آلات موسیقی ( سرگم ) را اجرا میکند ، سرگم اختصار حروف مشرح موسیقی یعنی ( کهرچ ، رکهب ، گندهار ، مدهم ، پنچم ، دهیوت ، نکاد یا نشاد ، پور ) است ، تا در موقع اجرا آسانتر اجرا شده بتواند . سرگم ها معمولا ً ریتمیک اجرا میشود و هر قدر روان خوانده و اجرا شود به زیبایی آهنگ افزوده میشود و شنونده هارا به هیجان می آورد . حدف از اجرای سرگم بوجود آوردن آواز های حنجروی است . و در شنونده احساسات تولید میکند . اجرا سرگم در نظر مردم عادی گرچه ساده به نظر میخورد ، ولی ضرورت به تمرینات زیاد است تا به سرحد پختگی برسد و تمر ین تا حدی صورت بگیرد که باعث تولید اصوات اورگانیک حنجروی شود. وقتی آواز خوان در( لی) آهسته یا سریع نام از هفت سُر را م خواند ، باید آواز دقیق به همان سُر تماس صد در صد داشته باشد ، در غیر آن بی سُری به بار می آورد که باعث اذیت شنونده ها میشود .</p> <p><strong>زمـــــــــــــــــــــــزمه :</strong> پدیده منفصل ، جدا جدا،یا به عباره دیگر به ضرب نواختن کلید یا پرده های آله ، موسیقی پیانو است که در سازهای دیگر کمتر رواج دارد ، بطور مثال برقدرت خواندن در تون یا سر های علیحده و مشخص ، به ندرت در موسیقی کلاسیک بکار میرود و اما در بعضی موارد، رقص ها با طبله زمزمه اجرا میگردد.</p> <p><strong>گمـــــــــک :</strong> دو سُر مجاور و متصل که پیهم و به سرعت تکرار شود و سبب تولید یک تکان در انجام سُر های متصل گردد، گمک گفته میشود و تا اندازه ء با Tridl در غرب که نوع تزیین کاری در موسیقی است شباهت دارد ، بعد از اینکه دسته از سُر ها مختص یک راگ را سراینده انتخاب کرد، آنرا برای افاده چار چوب همان راگ به زبان ادا میکند سُر های مذکور بالای شنونده ها تاثیر و هیجان به خصوص میبخشد ، سراینده برای بهتر جلوه دادن میلودی از تزیین کاری بوسیله ء آلاب ها ، تان ها و تکرار متنوع آنها بهره میگیرد ، اما اجازه ندارد از مود یا شکل راگ خارج شده و اصول راگ را زیر پا کند و نا دیده بگیرد . خواننده باید از انواع درست و متنوع تزیینات در جاهای مناسب در طول سیر میلودی استفاده کند. افراط در استفاده از یک یا دو نوع به خصوص تزیین شاید یکنواخت و کسالت بار گردد. برعلاوه یک موسیقیدان یا یک آواز خوان مجرب با استفاده از مایکروتون یا( سُرتی ) ها پارچه ء خود را غنی ساخته میتواند.</p> <p><strong>چتــــــــــــرنگ :</strong><br class='autobr' /> در اجرای چترنگ الفاظ ترانه ، سرگم و طبله توسط آواز خوان گفته یا سرآییده میشود، با ایقاع یا لی سریع و بعضا ً بین خواننده یا طبله نواز به قسم سوال و جواب هم چترنگ اجرا میشود.<br class='autobr' /> مـــــــــــوسیقی آوازی : صدای انسان مانند انواع ساز های یا آلات موسیقی قابلیت تولید نواهای گوناگون موسیقی را دارد . آواز، قدیمترین وسیله تغنی انسان بوده و این ساز طبعی، کاملترین آله ء است وبهتر از هر ساز دیگر میتواند احساسات درونی انسان را بیان کند ، در غرب موسیقیدانان آواز های انسان را به دوگروپ ، آواز زن ها و مرد ها از نظر زیر و بم دسته بندی کرده اند مانند:</p> <p>1- (سپرانو) صدای ظریف زن</p> <p>2- (میزوسپرانو ) صدای متوسط زن</p> <p>3- (کنترآلتو ) صدای بم زن</p> <p>4- ( تنور ) صدای مرد جوان</p> <p>5- ( باریتون) صدای متوسط مرد جوان</p> <p>6- ( باس ) صدای بم</p> <p>سپرانو از نظر هنر آوازی و Bel conto ( زیبایی آواز ) بیش ازصدا های دیگر پر اهمیت است ، به همین ترتیب در موسیقی اوپرا در کنسرت های بزرگ مشکل ترین حصه یک پارچه به دارنده آواز سپرانو داده میشود.<br class='autobr' /> شش صدای فوق از نظر درجه بندی به شاخه های مختلف تقسیم شده است . بطور مثال صدا سپرانو :</p> <p>الف : Soprano Clorature زیر ترین صدای سپرانو که قادر به اجرای حرکات مشکل حنجروی است.</p> <p>ب : Soprano Lering سپرانو لیرنگ صدای صاف و روشن.</p> <p>ج: Dramatic Soprano سپرانو دراماتیک دارنده صدا گرم و جذاب .</p> <p>اما تقسیمات دیگر صدا نظر به سپرانو درغرب اهمیت زیادی برای اپرا و موسیقی کلیسا ندارد، موسیقی کلیسا از ترکیب شش صدا های فوق الذکر انتخاب میگردد. باید متذکر شد که موسیقی کلیسا را پاپ ( گر گوار) در سنه 590 میلادی اساس گذاشته است . که منظور آن به وجود آوردن تمرکر فکری عبادت کننده گان بوده است. <br class='autobr' /> صنعت موسیقی : در تعلیم و فراگیری موسیقی دو موضوع را باید در نظر گرفت . نوآوری و ایجاد.<br class='autobr' /> در نوآوری تمام علوم ، منظور اول و مهم ، درک از علم و بعد ایجاد موضوع است و هر چند مغز هنرمند فکر و خیال وسیع داشته یا به عباره دیگر دامنه ء تفکرات وسیع و صاحب استعداد عالی باشد ، به همان اندازه نو آوری کرده میتواند. ولی مسایلی هم وجود دارند که باید آموخته شوند تا هنر مند در مسیر درستی قرار بگیرد.<br class='autobr' /> 1: خوب نواختن آلات موسیقی و آواز ، نیاز به کسب و فراگیری تیوری یا نوت نویسی ، شناخت از راگ ها یا مقام ها دیکته موسیقی ، صدا شناسی ، ارکستر شناسی ، زیبا شناسی ، صنعت اندام و رقص ، ادبیات ، ساز شناسی ، فن رهبری ارکستر ، تاریخ موسیقی وطن و غیره و همچنان مطالعه در فنون هنر های زیبا و مقدم بر تمام داشتن قریحه ء طبعی در مورد موسیقی را ه عمده برای تعلیم و اجرا است.</p> <p>فراگیری مقدمات موسیقی عمومی برای هر نوازنده یا خواننده جدی وضروری است ، لازم است مطالبی از قبیل سواد نوت نویسی ، دیکته موسیقی ، وزن و تال یا اکورد های مختلف و حد اقل در وطن ما گرامر راگ ها و تال ها را بدانند . دانستن نقاط فوق برای کسانیکه در راه موسیقی قدم میگذارند بر پهنا و ژرفای هنرش می افزاید . اما چیزیکه برای اجرای موسیقی در مرحلهء اول نیاز است و توجه جدی می طلبد، وزن یا لی است ، یعنی میزان حرکات و بلاغت و تزیین و اجرای درست راگ ها وتال ها است .</p> <p><strong>بلاغت :</strong> بلاغت در کلام چیز دیگریست اما در هنر موسیقی عبارت از به شور و حرارت در آوردن و تشدید احساسات شنونده به وسیله ء یافتن کرشمه ها ، میند و آلاب های مناسب و موافق است. اجرای خوب شامل بعضی حالات واکسانها یست که از دل و جان تراوش می نماید، به عباره دیگر اجرا کننده که خود متصف به عشق و احساسات و عواطف یا شاید هم غم زندگی است در آهنگ و صوتش یا در صدای سازش احساسات غم و شادی درونی خود را با شیوه های خیال انگیز ، تاثیرات آنرا شدید تر و موثر تر می گرداند . در غیر آن شاید شنوند ه بگوید که فلان هنرمند خشک و بی کیف میخواند یا می نوازد. چون ساز و آوازش از دل بر نخواسته لاجرم بر دل نمی نشیند.و نمی تواند احساسات و تاثرات خودش را برای شنونده انتقال دهد. یعنی او را تغیر دهد و تلطیف کند و شادمان سازد یا تسکین بخشد .صنغت بلاغت یعنی ( حرکات ، حالات و اکسانها) است ، هروقتی که از طرف هنرمند بصورت درست اجرا و ترسیم شده بتواند هنرمند موفق است . یعنی تکنیک و مهارت در گرمی و موثر بودن اجزا نیز موثر است . مثلاً یک آواز خوان مجرب ، مخصوصا ً در موسیقی کلاسیک شرق در موقع اجرای تان و گمک اگر چهره زشت را به خود بگیرد ازکیفیت هنرش با وجود داشتن آواز خوب کاسته میشود . همین طور حرکات یا ژست ها اگر دریک پارچه میهنی و یک پارچه عشقی یا یک پارچه تراژیدی مطابقت نداشته باشد و یا حرکات تقلیدی کاپی شود اثر آن بالای شنونده فوق العاد کاهش می یابد . عناصر صنعت بلاغت عبارت اند از:</p> <p>1- صنعت خاص : عبارت از مشخص و مختص بودن فورم ، ضرب ، حرکت و احساس است که معنی وقیافه مشخص اثر است . قسمیکه در فوق تذکر داده شد . یک مارش عسکری هیچ شباهتی به آهنگ رقص ندارد ، همچنان یک تصنیف خاص عشقی یا افسانوی و تاریخی به کلی از سرود جنگی تفاوت دارد . یعنی بصورت عموم هر یک آز آهنگ ها فورم قیافه خاص خود را دارد که صنعت ویژه آن اثر است .</p> <p>2- رنگ : عبارت از تندی ،شدت ، نرمی ، کُندی و بالا و پایین کردن لی یا وزن و نوع تال ، تزیین کاری صدا و استعمال سُر های مقبول ، کشش ، میند ها و آلاب ها و غیره می باشد که پارچه موسیقی را مشخص و از همدیگر متمایز می سازد . و همین رنگ های بطور تقریبی معلوم میکند که قطعه آهنگ اجرا شده از کدام مملکت ، مربوط کدام فرهنگ و کلتوری و درکدام یک از مقطع زمانی یا تاریخ کمپوز شده و در چه حالی از حالات زنده گی مردم آن بوده است.</p> <p>مثلاً برای ساختن یک آهنگ برای یک برنامه رقص اگر خواسته باشیم رنگ محلی داشته باشد باید وزن و حرکت همان رقص و حتا فورم تون یا سُر های معمول همانجا را بکار ببریم . یک موسیقی اپرا یا رقص بلت ، کتک یا کتیاله باید نشان دهد که به کدام زمان و مکان ومملکتی تعلق دارد .</p> <p>رنگ محلی غیر از رنگ آمیزی است که در بالا اشاره گردید و مخصوص ارکستر است .در ارکستر ،هر سازی مطابق صدایش تشبه به یک رنگی است و بالاخره هر ارکستر مثل یک تخته ء نقاشی است و دارایی رنگ های مورد نیاز که کمپوزر باید آنها را ترکیب نموده و تابلو زندگی و طبیعت را به معرض نمایش از طریق گوش بگذارد.<br class='autobr' /> ســــــــــــــــــــبک : یکی از نویسندگان فرانسوی در باره ء سبک میگوید( سبک ،نظم و حرکتی است که در افکار خود داریم ) . در موسیقی عبارت از روشی است که کمپوزر ، آواز خوان یا نوازنده میتواند افکار و احساسات خود را بدون وسیله نمایش دادن بیان کند.</p> <p>سبک در ملل مختلف دنیا روی یک قواعدی معینی به وجود می آید . موسیقی هر ملتی سبک خاص خود را دارد ، مثلا ً هندوستان ، ایران ، عرب یا ایتالیا و هسپانیا و غیره اینها همه با سبک خاص شان از همدیگر متمایز اند یا فرق دارند . .........</p> <p>ادامه دارد....</p> <p>مسولین محترم اخبار های ولایات یا افغان های خارج از کشور میتوانند با حفظ نام نویسنده اگر خواسته باشند به جراید خود نشر نمایند .</p></div> https://kabulpress.org/article4582.html https://kabulpress.org/article4582.html 2010-01-20T22:55:00Z text/html fa صدیق قیام <p>پیشنهاد <br class='autobr' /> دست اندرکاران هنر موسیقی ، نقاشی ، نویسندگان ، متفکرین و علاقه مندان هنرو فرهنگ افغانستان تقاضا میکنم که تابلوی نقاشی شده به رنگ روغنی بامیان باستان را که قدامت بیش از یکهزار پنجصد سال دارد و شهکاربینظیر نیاکان ماست به صفت سمبول هنر ما شناخته شود. <br class='autobr' /> با احترام <br class='autobr' /> انجنــــــــــــیر صدیق قیام <br class='autobr' /> تصویر دو خانم بربط یا هارپ نواز از دیوار نگاره های بامیان عکاسی توسط سندیگال ، از اثر خانم نانسی دوبری <br class='autobr' /> Harp Player, on Soffit East of Large Buddha Head. Bamyan <br class='autobr' /> فراز ونشیب موسیقی در (…)</p> - <a href="https://kabulpress.org/rubrique46.html" rel="directory">فرهنگ، ادبیات و هنر</a> <img src='https://kabulpress.org/local/cache-vignettes/L150xH145/arton4582-9c203.jpg?1769506990' class='spip_logo spip_logo_right' width='150' height='145' alt="" /> <div class='rss_chapo'><p>پیشنهاد</p> <p>دست اندرکاران هنر موسیقی ، نقاشی ، نویسندگان ، متفکرین و علاقه مندان هنرو فرهنگ افغانستان تقاضا میکنم که تابلوی نقاشی شده به رنگ روغنی بامیان باستان را که قدامت بیش از یکهزار پنجصد سال دارد و شهکاربینظیر نیاکان ماست به صفت سمبول هنر ما شناخته شود.</p> <p>با احترام</p> <p>انجنــــــــــــیر صدیق قیام</p></div> <div class='rss_texte'><p>تصویر دو خانم بربط یا هارپ نواز از دیوار نگاره های بامیان عکاسی توسط سندیگال ، از اثر خانم نانسی دوبری</p> <div class='spip_document_5847 spip_document spip_documents spip_document_image spip_documents_center spip_document_center'> <figure class="spip_doc_inner"> <img src='https://kabulpress.org/local/cache-vignettes/L450xH566/bamian-4-5b797.jpg?1769368734' width='450' height='566' alt='' /> </figure> </div> <p>Harp Player, on Soffit East of Large Buddha Head. Bamyan</p> <p><strong>فراز ونشیب موسیقی در سرزمین ما</strong></p> <p>کایینات در حین نواختن موسیقی عظیمی است که آدمی هرروز به آن گوش میدهد.</p> <div class='spip_document_5851 spip_document spip_documents spip_document_image spip_documents_center spip_document_center'> <figure class="spip_doc_inner"> <img src='https://kabulpress.org/local/cache-vignettes/L250xH253/sediq_pictur-c09f9.jpg?1769368734' width='250' height='253' alt='' /> </figure> </div> <p> کلمه ء موسیقی از لفظ میوز Muse یونانی گرفته شده است و آن عبارت از نه خواهرانی بودند که هر کدام به یکی از هنر های زیبا موظف و رهبر شان بنام اپولان بود که در کوه های پاراناس یونان زندگی مینمودند.این الهه ها مجموعا ًبنام خواهران میوز یاد میشدند , پدر شان زیوس نام داشت که هنوز هم تصاویر آنها در دیوار کتاب خانه ای کانگرس یونان حک شده نگهداری گردیده است .</p> <p>معادل کلمه موسیقی ، در زبان عربی ( غنا ) گفته شده است یعنی غنا به کسر غ ،یا کلمات مانند یغنی ، غنه و غنا به فتح غ معنی نغمه و صوت است .</p> <p>موسیقی در یک تعریف به زبان عربی چنین آمده است : ( الموسیقی هی الغنا و الموسیقار هو المغنی و المو سیقات هو الغنا ء).</p> <p>بعضی از محقیقین میگویند که موسیقی ، لفظ مرکب است که از دو کلمه ای " موسی" و" قا ء" گرفته شده است یعنی موسی بمعنی نغمه و قا به معنی موزون .</p> <p> اما عده ای دیگر میگویند که این لفظ مفرد است که به معنی لحن به کار رفته است .</p> <p>گروپ سوم نظری دیگری دارند . میگویند این لفظ مرکب است که از ( مو) که در زبان سریانی به معنی هوا می باشد گرفته شده و ( یسقی ) به معنی گره و قید است ، که نوازنده یا خواننده به ابتکار عمل خود در هوا گره ایجاد میکند که در نتیجه آن صوت خوش تولید می شود . دانشمندان معتقد اند که از زمانیکه "سرُ " و " لی" یا وزن ، باهم آمیخته شده است تا پنج هزار سال قدامت دارد .</p> <p>موسیقی را دانشمندان مختلف تعریف نمود ه اند . از جمله موسیقی را( صنعت ترکیب اصوات و کیفیت ترکیب الحان خوانده اند ).</p> <p>یا علم موسیقی علم شناخت الحان است و دارایی دو رکن اساسی است .</p> <p>1-علم تالیف که به برسی تناسب و تنافر نغمات می پردازد .</p> <p>2- علم ایقا که به موضوع بررسی زمان متخلل میان نغمات و نقرات و تبدیل وزنی به وزن دیگر می پردازد.<br class='autobr' /> اهل موسیقی لحن را اجماع نغمات مختلف با ترکیبی زیبا و محدود حاوی کلام ها و معانی محدود معنی کرده اند یعنی لحن اگر با ادوار ایقاعی مفروق باشد آن را موزون گویند درغیر این صورت غیر موزون است. لحن در آثار عربی به معنی صورت بکار رفته است .</p> <p>یا به عباره دیگر موسیقی اصوات و نغمات موزون و متناسبی است که دارایی وزن و ایقا باشد. یعنی صدای خوش و موزون که از لحن و ایقا موزون و متناسب تشکیل می شود به شنونده اثر می گذارد.</p> <p>در یک اثر شناخته شده هندوستان به زبان اردو، بنام معارف والنغمات موسیقی چنین تعریف گردیده است.<br class='autobr' /> موسیقی صنعتی است که حالات دراز و کوتاه ، رقت ،غلظت ، شدت ،حدث ، توافق و تناظر آواز را بیان می کند.</p> <p><strong>نگاهی به موسیقی سر زمین ما :</strong></p> <p> به استناد تاریخ نویسان ما ، موسیقی در سر زمین ما به شکل اولی و ابتدایی آن مذهبی بود و با سرود های آریایی نشو و نما کرده و با مهاجرین آریایی به هند فارس انتقال گردیده است . این موسیقی در عصر ویدی شکل دیگری داشته و در عصر اوستا تحول پذیرفته و حرکت ها ی تازه ای را در هند و فارس به وجود آورد . سرودهای ویدی از رواج موسیقی در عصر یما اولین پادشاه آریایی ها و پیشدادیان بلخ گواهی میدهد، در عصر زردشت ( گات ها) که با تغیر کلمه به شکل کات یا گات ، پرده موسیقی معنی میدهد . موسیقی نیاشی باختر به شکل نیاشی باقی ماند ، ولی درعصر هخامنشی ها و ساسانی ها شکل موسیقی درباری را به خود گرفت . <br class='autobr' /> موسیقی باستان ما بالای موسیقی های هند و یونان اثر کرده و هم اثرات دو موسیقی متذکره را پذیرفته و متاثر گردیده است.</p> <p>متاسفانه سرزمین های وسیع و پر فیض این خطه بزرگ آسیا از هندوستان تا فارس مخصوصا ً افغانستان امروز در طول تاریخ به خاطر موقیعت خاص آن، مورد وحشیانه ترین دست برد ها ، قتل وغارت و تاراج و توحین ، تظاهر کاری ها قرار گرفته است. مهاجمین آمدند ، کشتند ، سوختند ، ویران کردند و بردند . گویا تقدیر این سرزمین چنین بوده است این پروسه ها شاید تا روز قیامت دوام کند. شاعری میگوید که : (قوی شو اگر راحت جهان طلبی – که درنظام طبعت ضیعف پامال است ) .</p> <p> از این رو آثار و اسناد مهم در هر مقطع تاریخی از بین برده شده است که آخرین نمونه آن چپاول موزیم و انهدام تندیس های بامیان است .اما محقیقین و پژهشگران کشورهای منطقه توانسته اند از کشفیات باستانی و مراجعه به آثار تاریخ نویسان یونان ، شعرا و غیره در موارد مختلف سیاسی ، نظامی و هنری تا اندازه ای معلومات از موسیقی های آن زما ن را بدست بیاورند .</p> <p>از جمله :</p> <p>هرودوت HERODOTE در باره موسیقی مذهبی سرزمین ما نوشته است ( آریایی ها برای قربانی در راه خدا و مقدسات شان کشتارگاه و آتشکده ندارند و بر قبرهای مردگان شان شراب نمی پاشند بلکه یکی از پیشوایان مذهبی حاضر میشوند و یکی از سرودهای مذهبی را می خوانند.). که این گفته منشا مذهبی بودن موسیقی را در سرزمین ما به اثبات می رساند.</p> <p> گزنفون XENOPHON تاریخ نویس دیگر یونان در کتاب خود بنام سیروپدییا CYROPEDIEدر باره موسیقی رزمی آریایی ها چنین نوشته است ( کورش کبیر بنا بر عادتی که داشت در موقع حمله با عساکر آسور سرودی را آغاز کرد و سپاهیان وی با صدای بلند دنبال آنرا خواندند و بعد از پایان سرود، آزاد مردان با قدمهای مساوی و منظم به راه افتادند . و نیز نوشته است که کورش برای حرکت سپاه دستور داد که سربازان با شنیدن صدای شیپور با او هم آهنگ شوند ). در جای دیگر آمده است ( کورش در موقع حمله با دشمن سرود جنگی را آغاز کرد و سپاهیان با او هماهنگ شدند). این نظر قدامت مارش های عسکری را درسرزمین ما نشان میدهد.<br class='autobr' /> ATHANESاتنیز تاریخ نویس دیگر یونان در باره موسیقی ها ی بزمی ما مینویسد ( پادشاهان و امیران بعد از جنگ ها مقابل دشمن ، مجالسی ترتیب میدادند در آن خواننده ها ، نوازنده ها و رامشگران آنها را به وجد و سرور می آورد).</p> <p>موسیقی نیایشی تا زمان هجوم سکندر مقدونی بدون تغیر باقی ماند . ورود یونانی ها و استقرار شان به موسیقی این سرزمین شکل دراماتیک را داد و اساس موسیقی دسته جمعی با رقص ها ، که در غرب که آنرا کنسرت بالت میگویند بنا نهاد .چنانچه بعضی صحنه های آنرا هیکل تراشان دوره یی هخامنشی ها حفظ کرده است .</p> <p>با انتشار آیین بودایی و با ظهور امپراطوری کوشانی ها مخصوصا ً در طی سه قرن اول بعد از میلاد ،دامنه ای فتوحات کوشانی ها در هندو آسیای مرکزی وسعت یافت. باید خاطرنشان کرد که ظهور کوشانی ها از پنجاه سال قبل از میلاد شروع شد و تا قرن چهارم میلادی دوام کرد . که تسلط شان تا نوار شمالی هند تا سکینا شرق ، شمال دریا نربادا وسط هند ، شمال گندهارا تا دامنه های اورال و کاشغر چین و از طرف غرب تا فلات شرقی ایران ( تایبات ، مشهد و سیستان ) غیره بود، در دور کوشانی ها موسیقی مشخصات سه گانه ء ذیل را پیدا کرد:</p> <p><strong>موسیقی درباری .</p> <p>موسیقی دیری یا صومعه ای.</p> <p>موسیقی دهاتی یا مردمی.</strong></p> <p>در میان اینها ، موسیقی صومعه ای یا مذهبی به خصوص در عصر بودایی به منظور عبادت و نوع تصوف عمومیت پیدا کرد ، ساز و آواز دست جمعی شبیه خانقاه ها مروج وعام گردید . اما آرامی این نوع موسیقی مردم را به طرف انزوا و ترک دنیا کشانید.</p> <p> امپراطور کنشکاه در هراس شد که مبادا همه مردم تارک دنیا شوند و از فعالیت های زنده گی باز مانند ، در نتیجه عکس العمل های مخفی و تشویق شهزاده گان، موسیقی درباری و دهاتی یا مردمی شکل مهیج تری را به خود گرفت . دسته های شبه کنسرت بالت با موسیقی رقص تشکیل گردید که اثر موسیقی یونان بوده است.</p> <p>در دوره ساسانیان هم از لحاظ موسیقی و علوم و صنایع، دوره درخشانی بوده است . پادشاهان ساسانی هنرمندان و آهنگ سازان و نوازندگان را مورد تشویق قرار میدادند ، چنانچه بهرام گور ، نامه ای به شنگل پادشاه هندوستان نوشت و درخواست جمعی از اهل طرب را به سرزمین خراسان نمود . در نتیجه به اساس فرمان پادشاه هندوستان ، در حدود دوازده هزار نفر به سر زمین ما آمدند که در بین آنها در حدود چهارصد نفر نوازنده ماهر هم بودند که مورد تکریم و احترام قرارگرفتند که بنام لولی ها یاد می شدند. چنانچه حضرت مولانا جلال الدین گفته است ( ای لولی بربط زن تو مست تری یا من ؟ — پیش چو تو مستی، افسون من و افسانه ) البته متباقی که قسمت زیاد آنها را جت ها تشکیل میداد که اهل کسبه و صنایع مستظرفه هم بودند ولی بعد ها شمار زیاد آن ها بطرف اروپا مهاجرت و پراگنده شدند که تا امروز در تمام کشور های اروپایی حضور دارند و بنام سیگان ها یاد میشود. البته در مورد تعداد آنها نظریات مختلف در آثار دیده میشود.</p> <p> موسیقیدانان دوره ساسانی عبارت بودند از ( باربد ، بامشاد ، رامتین یا رامی ، آزادوار چنگی ، نکیسا یا سگیسا ، سرکش یا سرجیوس که یونانی الصل بوده).</p> <p>شاعری بنام سلمان می گوید :</p> <p>ازپی خسرو گل بلبل شیرین گفتار</p> <p>نغمه پاربد و صورت نکیسا آورد</p> <p>یا فیضی دکنی میگوید :</p> <p>امروز باین نوای چون شهد</p> <p>من باربدم تو خسرو عــــــهد</p> <p>قابل تذکر است که باربد یا پاربد برای روزهای سال (360) نغمه و برای روز های ماه ( 30) نغمه یا لحن و برای ایام هفته هفت آهنگ ساخت که هر یک از این قطعات در روزهای به خصوص از سال ، ماه و هفته نواخته می شد که شاید بعضی از همین آهنگ ها چوکات یا فرم راگ ها ویا مقام های امروز ما باشند.</p> <p>از آنکه ظهور رژیم های منطقه اثر مستقیم بالای کشور های همجوار دارند و این موضوع را در تحولات اخیر در کشور خود دیدیم ، بنا ً در زمان ظهور صفوی ها ، به مقایسه با کوشانی ها ، هخامنشی ها و ساسانی ها موسیقی از رونق افتاد. موسیقی رزمی منحصر به نغاره خانه و موسیقی بزمی در سطح دوره گرد باقی ماند. در این دوره نوازندگان عزت و جلال دوره های کوشانی ، ساسانی و هخامنشی و حتا خلافت اسلامی از زمان اموی ها تا عباسی ها که موسیقی از رونق خاصی برخودار بود را کاملا ً از دست داد. و جز پست ترین اقشار جامعه محسوب می شدند و حتی بسیاری از آنها ترک حرفه کردند. در سرزمین ما هم هنر مند تا امروز به دیده حقارت دیده میشوند مخصوصا ً در قراه قصبات کشور تا امروز .</p> <p>همزمان با به وجود آمدن مذهب شیعه ، در سال های (354-356) هجری ،توسط احمد معزالدوله آل بویه در عراق موسیقی مذهبی اوج گرفت .مخصوصا ً در زمان شاه عباس صفوی به منظور رسیدن به هدفهای سیاسی ، تظاهر و شعار های مذهبی زیاد شد و اثر آن از فارس تا خراسان یا افغانستان امروز وسعت پیدا کرد.</p> <p>در دوره تیموریان موسیقی و سایر هنر ها دوباره اوج گرفت و حتا موسیقی علمی رواج خوبی یافت ، بعضی از نویسنده های ایران نوشته اند که موسیقی و دیگر شون فرهنگی ما بعد از حمله افاغنه ( افغان ها) و سقوط صفوی ها و روی کار آمدن قاجاریه رو به زوال و انحطاط نهاد . اما تذکر داده نشده که انحطاط موسیقی ناشی از جنگ ها بوده که طبعا ً ارمغان جنگ تباهی است یا تعصب افغان ها نسبت به موسیقی بوده است ؟ به دلیلی که دوره استقرار افغان ها مدت طویلی نبوده است . اما قرار شواهد تاریخی افغان ها نه گذاشتند تا زبان ترکی به جای زبان فارسی در منطقه رسمی شود.</p> <p>موسیقی در سرزمین های ما ریشه و سابقه درخشانی داشت ، اگر مدتی به رکود رفته آنهم به خاطر تظاهر و یا رسیدن به قدرت سیاسی بوده است. اما باز به رنگی سر بالا کرده است ولی هیچگاهی به کلی نا بود نشده است و نمی تواند نا بود شود.</p> <p><strong>بعضی از شواهــــــــــــــــــــــــــد تاریخی در باره موسیقی سرزمین ما:</strong></p> <p>• یک سیاح معروف چینایی بنام ( هوانگ تسنگ ) آن شخصی که در باره بت های بامیان ومخصوصا ً بت خوابیده هم نوشته های دارد ، در سال 631 میلادی ضمن سفرش در این سرزمین ، در نوشته های خود تذکر داده که موسیقی باختر یا آریایی از همین سرزمین به هندوستان رفته است .</p> <p>• هیات مردم شناسی دنمارکی ثابت کرده اند که میان احفاد آریایی اطراف هندوکش در منطقه ای به نام نورستان ، یک نوع گیتار ساده با یک نوع آهنگ مخصوص موجود است که سابقه آن تا بیش ازچهار سال میرسد و هم چنان در همین مناطق از یک نوع هارپ یا بربط یاد آوری کرده اند که شباهت زیاد به آله "چنگ " سومریان دارد و از قدامت آن تا پنج هزارسال می گذ رد.</p> <p>• جارج فارمر یک شرق شناس معروف به حواله یک داستان چینایی حکایت میکند : که بار اول توله را شخصی به نام ( لیک سونگ ) از سرزمین باختر به چین برده است . درحالیکه چینایی ها در دوره امپراطور زرد بعنی بیش از دوهزار سال قبل، قدیمیترین الفبای موسیقی را که به استفاده و گوش دادن از طبعت ساخته شده بود داشتند. مانند قدیمیتزین الفبای هندی .</p> <p>• اثر نقاشی شده رنگه با رنگ روغنی که تصویر آن در فوق است ، در دیوار نگاره های بامیان تصویر دو زن بربط یا هارپ نواز را نشان میدهد که به دوره کنشکاه نسبت داده میشود . این تصویر نه تنها اثبات هنر موسیقی در حدود کمتر از دوهزار سال قبل را نشان میدهد بلکه نمایانگر شکوه هنر نقاشی ، استعمال رنگ روغنی ، طرز لباس پوشی مروج ، مقام بلند زن در آن زمان ، استعمال زیورات و چهره های کشاده آریایی ها یا نیاکان ما می باشد و نظر به قدامت تاریخی و زیبایی، شبیه آن کمتر در آثار باستانی دنیا از جمله تصا ویری از عراق که 2600 سال در مصر 1400 قبل از میلاد سابقه دارند دیده شده است .</p> <p>• یک اثر باستانی دیگر در ننگرهار ، نوازنده گانی را نشان میدهد که در حال نواختن چنک ، توله ، داریه ، دهل می باشند. این اثر هم توسط باستان شناسان ما به دوره کنشکاه نسبت داده شده است.</p> <p>• در نوشته های تاریخی آلات موسیقی این سرزمین بنام های ( دندوبهی ، وانا و یونا ) یاد گردیده است که ممکن شامل آلات تار دار ، بادی مانند توله و ضرب باشد . ولی امروز کدام آله ء به این نام یاد نمی شود.<br class='autobr' /> • یک نوع آهنگ یاسرودی دسته جمعی که به اصطلاح هندی مورچانه گفته می شود و ستار نوازان به این واژه آشنایی دارند و معنی آن بیحال شدن و افتادن است . یعنی سرود یا آهنگ، از بلند ترین سُر یا "پور" در سپتک به شدت و قوت شروع و به قسم نزولی خفیف شده به سُر کهرچ یا "دو" میرسد . یعنی برعکس آهنگ های امروزی است که از" کهرچ "شروع و به سُر" پور" میرسد . این شیوه در دنیا نا شناخته نیست ، اما در قرن وسطی از بین رفته است . ولی در آهنگهای محلی ما به خصوص در آهنگ های نورستانی ها که خوشبختانه ثبت تلویزون ملی هم شده است اصالت خود را هنوز حفظ کرده است .<br class='autobr' /> .</p> <p>• ترخان بن ازلغ مشهور به ابو نصر فارابی که در سده سوم خورشیدی بین سال های 339 -259 زندگی میکرد ، رسالات و کتبی در علوم ، فلسفه و از جمله موسیقی نوشته است و اولین دانشمندی است که در دوره اسلامی و تسلط اعراب در باره موسیقی ، بنام های ( الموسیقی الکبیر ، کلام فی الموسیقا ، احصا ، الایقاع ، نی النقره ، مضاف الی الایقاع و حصا العلوم ) نوشته است . او در کتاب خود بنام موسیقی کبیر گام کروماتیک را معرفی یا کشف نموده است ، یعنی دوازه ونیم سُر در یک اوکتاو Octave ،این همان کاری است که قرن ها بعد ( زارلینو و باخ ) آلمانی به آن دست یا فتند ، فارابی عود نواز ماهری هم بوده است .</p> <div class='spip_document_5848 spip_document spip_documents spip_document_image spip_documents_center spip_document_center'> <figure class="spip_doc_inner"> <img src='https://kabulpress.org/local/cache-vignettes/L106xH120/tr-f8ddd.jpg?1769368734' width='106' height='120' alt='' /> </figure> </div> <p>• حسین ابن سینا فرزند عبدالله متولد بلخ باستان ، طبیب ، موسیقیدان ماهر و دانشمند مشهور سرزمین ما که بین سال های 363 – 428 می زیست سه رساله یا کتاب در باره موسیقی و ریاضی نوشته است که دو آن به زبان عربی و یکی آن به زبان فارسی است و رساله دوم آن نیز در باره موسیقی بوده اما به زبان عربی که جز کتاب شفا می باشد که شامل شش بخش می باشد.</p> <div class='spip_document_5849 spip_document spip_documents spip_document_image spip_documents_center spip_document_center'> <figure class="spip_doc_inner"> <img src='https://kabulpress.org/local/cache-vignettes/L105xH119/sina-f6963.jpg?1769368734' width='105' height='119' alt='' /> </figure> </div> <p>بخش اول آن شامل پنج فصل : ( مقدمه و تعریف صدا ، تعریف موسیقی ، شناسایی ابعاد موسیقی ، ابعاد ملایم مرتبه اول و ابعادملایم مرتبه دوم ).</p> <p>بخش دوم شامل دوفصل : ( جمع و تفریق اعداد ، مضاعف و نصف کردن ابعاد).</p> <p>بخش سوم شامل سه فصل :( راجع به اجناس ، شماره اجناس ، اجناس قوی ).</p> <p>بخش چهارم شامل دو فصل :( جمع یا دستگاه ، ایجاد آهنگ ).</p> <p>بخش پنجم شامل پنج فصل : ( سر ها یا نت های موسیقی ، علم اوزان ، وزن خوانی ، اوزان مختلف ، شعر و اوزان ).</p> <p>بخش ششم شامل دوفصل : ( ترکیب یا تالیف ، اسباب های موسیقی).</p> <p>در حدود هفده آثار خطی شفا ابن سینا در کتاب خانه های کشور های ، مانند انگلستان ، مصر ، ایران و سویدن و غیره و دو نسخه النجات در موزیم انگلستان نگهداری گردیده است .</p> <p> ابن سینا در بحث جداگانه ای علم هماهنگی یا هارمونی را در موسیقی معرفی کرده است و آنرا به چهارنوع تقسیم کرده که عبارت از : ( تمزیج ، تشقیق ، ترکیب ، تضعیف ) . ابن سینا همزما ن با هوکبالد ایتالیوی پدر هارمونی می زیست ، سینا کسی است که در اثر خود مقام را معرفی کر ده است او موسیقی را جدا از ریاضی ،هندسه و حتی فزیک نمی دانست و موسیقی را جز از بدن انسان قبول کرده بود و در تداوی و دیدن نبض و انستیزی از موسیقی استیفاده می نمود . که امروز بنام موزیک درمانی یا موزیک therapy موضوع شناخته شده ایست . تداوی با موسیقی که آنرا تداوی حاشیه وی میگویند در حدود 2500 سال قدامت دارد ومعمولا از آله چنگ و موسیقی غیر کلامی استفاده میشد. و در حدود 240 مقاله در این باره توسط دانشمندان کانادایی انگلیس، چینایی ، جاپانی وغیره نوشته شده است . که اکثر دانشمندان امروزی همه متفق القول هستند که موسیقی در موارد ذیل اثردارد.( بالای جنین و هارمون ها ، اختلالات عضلاتی ، نارسایی های معزی ، کاهش درد به اثر افزایش اندروفین ها ،کاهش اضطراب ، استرس روانی ، فشار خون ، زایمان ها ، منظم ساختن حرکت قلب و غیره ). همچنان به خلاقیت ، تصورات و یاد گیری علوم ، به خصوص ساینس ، موسیقی اثر خوبی دارد ، در افزایش خواب کمک می کند ، روش های خوب اجتماعی را باعث میشود و احساسات را فرو می نشاند.</p> <p>موسیقی از دیدگاه ابن سینا (ویرایش شده توسط نویسنده ایرانی )</p> <p>تعریف موسیقی: " موسیقی یکی از علوم ریاضی است که منظور آن مطالعه صداهای موسیقی و بحث در ملایمت و عدم ملایمت و همچنین کشش آنها و قواعد ساختن قطعات آن است. بنابراین علم موسیقی شامل دو بخش است و علم ترکیب نغمات مربوط به صداهای موسیقی و علم اوزان مربوط به زمانهایی که صداهای یک نغمه را از یکدیگر جدا می‌نماید. پایه این دو قسمت بر اصولی استوار است از علومی خارج از موسیقی اخذ می‌شوند که بعضی از این اصول از ریاضی و بعضی دیگر از فیزیک و علوم طبیعی و برخی از هندسه گرفته می‌شوند.</p> <p>• یک رساله (14) صفحه ای از حضرت مولانا نورالدین عبدالرحمن جامی شاعر و عارف که در باره موسیقی نوشته شده است . اما او خود در موسیقی دسترسی نداشت . نسخه اصلی و خطی این رساله در اکادمی علوم ازبکستان موجود است . که در سال 1964 یکبار در تاشکند به چاپ رسیده که از روی نسخه اصلی آن عکاسی شده بود . وی درسال 817 درشهر هرات وفات نموده است.</p> <p>• به استناد شهنامه و دیگر آثار شعرا ، آلات موسیقی مروج در منطقه عبارت اند از : نی ، چنگ ، زنج ،کنار یا سنتور، عود ، زنگ ، تاس ، دنبک ، زیل یا نوع چنگ ، سورنای ، غژک ، ارغنون ، دف ، چغانه یا قانون ، کرنا ، ناکر یا نغاره ، انابال یا طبل ، دمبوره ، رباب بوده اند . قابل ذکر است که کلمه ارگن از ارغنون گرفته شد ه است.</p> <p>• نوع سرود های دسته جمعی دیگری که در غرب مروج است و آنرا بنام پولی فونیک Polyphonic یا چند صدایی میگویند و امروز دروطن ما مروج نیست و مردم به شنیدن آن عادت ندارند . این نوع موسیقی در بعضی از سرود های دسته جمعی و فولکولوریک نورستانی ها ، قسمت های دوردست بدخشان یا پامیر و با اندک تغیر دربعضی از سرود های دسته جمعی (غرنی) جنوب کشور نسل به نسل باقی مانده است. این نوع موسیقی که رنگ وبوی غربی دارد ، نقطه جالب اینجاست که این سرود ها را کسانی اجرا میکنند که اهل موسیقی نبوده و مردمان بومی اند . این موضوع را پروفیسور هارمن پرس Prof. Herman prises محقق اطریشی که در سال های 1960 برای تدریس موسیقی به افغانستان آمده بود تحقیق نموده و می افزاید که مدت پنج سال را با پای پیاده ، ده به ده و شهر به شهر در افغانستان سفر کردم . وقتی در منطنقه بنام نورستان بودم بعداز یک دعوت نان چاشت در نورستان ، چهار نفر به آواز خوانی شروع نمودند . این آواز خوانی یک سرود پولی فونیک بود ، ابتدا فکر کردم که آنها به تقلید ازغرب این کار را میکنند ولی بعداز سفر های دیگرم در منطقه نورستان مطمین شدم که این موسیقی چند صدایی از سرود های اصیل وقدیمی منطقه است که نسل به نسل باقی مانده است . باید متذکر شد یکی از عواملی که فرهنگ وبه خصوص موسیقی قدیم افغانستان در نورستان دست نخورده باقی مانده و شیوه های آن کاملا ً نا پدید نگردیده آنست که این منطقه کشور تا زمان امیر عبدالرحمن خان منطقه دور افتاده ، منزوی و صعب العبور بود و بنام کافرستان یاد میگردید .به همین سبب داشته های خود را تا حدی حفظ کرده بود .</p> <p>• به اساس کتاب معارف النغمات ، جلد دوم که از قدیمیترین آثار موسیقی هندوستان بوده وقدامت زیاد دارد ، از راگ های نام برده شده است که اصلا ً از هندوستان نبوده از طرف غرب هند که سرزمین ما است به آنجا رفته است و بنام راگ ای عجم یاد گردیده است به طور مثال : راگ نوروچکا که نام اصلی آن مقام ( نوروز ) بوده و شامل مقام های موسیقی قدیم ما است و به مرورزمان بنام نوروچکا تغیر نام کرده است ، همین طور راگ( هجیج) که نام اصلی آن مقام حجاز می باشد وشامل دوازده مقام اصلی است یا راگ (جنگلا ) که نام اصلی آن مقام زنگوله است و همین طور راگ گندهاری ، راگ سازگری ، راگ تخاری ، موخاری و غیره ...<br class='autobr' /> • پروفیسور موسیولوجی دیلور فرانسوی در حدود بیشتر از 40 سال قبل که از طریق هرات داخل افغانستان شده بود بعداز تحقیق مقاله طویلی در باره موسیقی افغانستان نوشت که مرحوم عبدالرحمن پژواک آنرا به انگلیسی ترجمه و به یکی از مجلات انگستان هم نشر گردیده است در قسمتی از مقاله خویش چنین نوشته است : موسیقی افغانی موسیقی دو دنیا است یا موسیقی افغانستان دروازه بین موسیقی شرق و غرب است . و این دو موسیقی یکدیگر را از طریق دروازه افغانستان خوب می شناسند. او اضافه می کند که باوجود تفاوت زیاد جغرافیوی و کلتوری بعضی از موسیقی های افغانستان با یکنوع موسیقی فرانسوی بنام اورگین و موسیقی مراکشی شباهت های دارند. و میگوید که موسیقی افغانی ، پژمرد گی موسیقی ایران را ندارد.</p> <p>• با مراجعه به آثار شعرا و عرفای سرزمین ما هم میتوان تا اندازه ای به نوع موسیقی های قدیم معلوماتی بدست آورد. از جمله حضرت مولانا جلال الدین محمد بلخی در قطعه شعر مقبول خود در باره مقام ها و خواص آنها معلومات مختصر ی داده است که به نظر من برای یک محقق کافی است تا درباره موسیقی این سر زمین حتا پیشتر یا حد اقل تا 1500 سال قبل حدث زد.</p> <p>در این پارچه شعر زیبای حضرت مولانا توجه کنید:</p> <div class='spip_document_5850 spip_document spip_documents spip_document_image spip_documents_center spip_document_center'> <figure class="spip_doc_inner"> <img src='https://kabulpress.org/local/cache-vignettes/L107xH73/mowalana-c2b80.jpg?1769368734' width='107' height='73' alt='' /> </figure> </div> <p>ای چنــــــــگ پرده های سپاهانم آرزوست/ وی نای، ناله خـــــــوش سوزانم آرزوســــت</p> <p>در پرده حجاز بـــــــــــگو خوش ترانه یی/ من هدهدم صفیر سلیمــــــــــانم آرزوســــــت</p> <p>از پرده عراق به عــــــــــــــــشاق تحفه بر/ چو راست و بوسلیک خوش الحـانم آرزوست</p> <p>آغاز کن، حسینی زیرا که مـــــــــــایه گفت/ کان زیر خورد و،زیر بزرگــــــــانم آرزوست</p> <p>در خواب کرده ای ز، رهاوی مرا کـــــنون/ بیدار کن به زنگوله ام کــــــــــــانم آرزوست</p> <p>این علم موسیقی برمن چون شهادت است/ چون مومنم شهــــــــــادت و ایمانم آرزوست .</p> <p>برای تحلیل این شعر مولانا در باره موسیقی بهتر خواهد بود که ابتدا با نام مقام ها و موسیقی هندوستان آشنایی پیدا نمایم ،</p> <p>نام های دوازده مقام اصلی :</p> <p>( عراق ، عشاق ، رهاوی یا راهوی ، زیر افگند ، زنگوله ، اصفهان ، حسینی ، حجاز ، راست ، بوسلیک ، نوی ، بزرگ ).</p> <p> مقام ها ، زمانی از شش مقام به دوازده مقام ارتقا داده شده است گرچه هنوز هم در آسیای میانه از شش مقام یاد آوری میشود که چندان تقاوتی از مقام ها دوازده گانه ندارد . یعنی در کشور های همجوار مانند ایران و کشورهای شمال افغانستان همه به مقام ها آشنایی داشتند و از همین روش و گرامر استفاده می نمودند به استثنی کشور پاکستان که کدام موسیقی مستقل ندارند و موسیقی آنها کاملاً هندی است .</p> <p> در هندوستان هم شش راگ اصلی به ده تات ارتقا نمود است .</p> <p> شش راگ اصلی در هندوستان عبارت بودند از :( بهرو ، مالکونس ، شری ، هندول ، دیپک ، میگ ). که هرکدام از این راگها را بنام راگ های مذکر یاد می نمودند و هر کدام این شش راگ دارایی پنج شاخه مونثی یا راگنی و هشت فرزند می باشند که بنام راگ های صغیر نیز یاد شده اند ( معنی راگ رنگ است) . و مجموعا ً تعداد شان چنین محاسبه شده میتواند:</p> <p>6+(6x5)+(6x8)= 84</p> <p> مجموعا ً تسمیه راگ ها به هشتاد و چهار راگ و راگنی میرسید. این تسمیه راگ ها قبل از قرن ششم میلادی شروع گردیده بود.</p> <p>حالا می بینم که تسمیه مقام ها در سرزمین ما چطور بوده است</p> <p>12+24+48= 84</p> <p>در تسمیه فوق چنین مفکوره بوده است : مقام را مانند اطاقی تشبه کردند که هر اطاق دارایی دو حجره است که بنام شعبه یاد شده و هر شعبه دارایی چهار کنج می باشد . به همین اساس عدد 84 را محاسبه شده است .دیده میشود که دوازده مقام با مقام های صغیر و کبیر جمعا ً هشتادو چهار میشود که شباهت و نزدیکی دو موسیقی هندوستان و سرزمین ما را نشان میدهد مخصوصا ً موسیقی شمال هند . قابل ذکر است که موسیقی جنوب هندوستان نوع کرناتک می باشد که تحت تاثیر دراویدیها است .</p> <p>شش راگ موسیقی هندوستان که بعد ها به ده تات ،توسط" بهاتاخاندی" که پیشه اصلی اش حقوق و از اهل شهر بمبی بود پیشنهاد گردید که مورد قبول موسیقی دانان قرار گرفت و تا امروز مروج است و تشکیل شش راگ فوق منسوخ و یا به تات ها ادغام گردید است طور مثال راگ بهرو در جمله شش راگ قدیم هم است و در تشکیلات تات ها هم از جمله یکی از تات های ده گانه هم می باشد . اما راگ مالکونس که در تشکیل شش راگ بود حالا از تات بهروین شمرده می شود بدین معنی که اگر از تات بهروین سر یا نت های رکهب و پنچم را از تات بهروین حذف کنیم راگ مالکونس به وجود می آید . یا همینطور عین دو سر های رکهب تیور و پنچم را از تات کلیان حذف کنیم راگ هندول به وجود می آید یعنی راگ هندول از تات کلیان است . ولی در تسمیه سابق یکی از جمله شش راگ مستقل بود. قابل تذکر است که راگ مالکونس و هندول هردو راگهای پنج سره هستند به تفاوت اینکه هر پنج سر راگ مالکونس کومل و یا خفیف اند اما پنج سر راگ هندول تیور یا ثقیل اند.</p> <p>قابل یاد آوریست که درهندوستان مروج بود که خواندن راگ ها یا تات ها به وقت وزمان خاص خوانده شود طور مثال راگ های از تات کافی در سه ماه اول سال یا بهار یا فصل بارانی خوانده می شد یعنی وقت اجرای تات ها در چهارفصل تقسیم شده بود ، یا راگ های از تات کلیان در وقت شام ، راگ درباری که از تات آساوری است در شب ،راگ های از تات بهرو درصبح وقت راگ پهیم پلاسی در وقت چاشت یا راگ های مانند ( پلیو یا ملتانی ) و غیره بعداز پیشین همین طور وقت اجرای هر راگ در 24 ساعت تعین شده بود.</p> <p>در سرزمین ما هم مقام ها را به وقت معین اجرا میکردند. مثال مقام رهاوی دروقت صبح ، حسینی از طلوع آفتاب ، مقام عراق در نیمه روز ، مقام راست وقت چاشت تا بعد ازظهر ، مقام های مانند عشاق ، زنگوله ، نوا ، حجاز ، اصفهان از شام تا سحر وغیره ..</p> <p> یا مقام های مانند ( عشاق ، نوا و بوسلیک ) در زمان محاربه خوانده می شد و عقیده بر آن بود ، که شنیدن این مقام ها شجاعت میدهد ، یا مقامهای مانند ( اصفهان ، عراق ، نوروز ) فرحت و نشاط می آورد ، حسینی و حجاز شوق و امید میدهد. و مقامهای مانند ( زنگوله ، رهاوی ، بزرک و کوچک ) حزن و تاثر می آورد . و هم مردم ما عقیده داشتند که آواز حزین در مقام راست درون کالبد آدم دمید.</p> <p>جالب تر اینکه نوازندگان و خوانندگان این سرزمینها از نظر روانی شنونده ها را به چهار گروپ تقسیم نموده بودند . یعنی برای کسانیکه دارایی چهره پُر و سرخی دار یا به اصطلاح عامیانه ( سرخه) بودند ازسر ها و ضربات بم کار میگرفتند ، برای کسانی که دارایی چهره زرد و صفرایی بودند از سُر های زیر و برای شنونده های سیا چهره نحیف و سودایی به آلات تار دار و برای چهره های سفید و فربه بیشتر بر مثنی می نواختند ( مثنی نام یکی از سُر ها است ) مانند سا- ری – گه وغیره.</p> <p>الفبای موسیقی سر زمین ما از فارسی به عربی نوشته شده زیرا به خاطریکه ابن سینا ، فارابی و دیگران درست در زمان تسلط عرب آثاری در موسیقی نوشته اند و آن الفبا عبارت بودند از :</p> <p>مطلق مثلث ، سبابه مثلث ، بنصر مثلث ، مطلق المثنی ، سبابه مثنی ...........</p> <p>الفبای فوق از اندازه تار عود توسط انگشتان بالای دسته عود که یکی از آلات موسیقی تار دار است و در کشور های عربی شهرت دارد گرفته شده است .</p> <p>ولی در زبان فارسی الفبا موسیقی چنین بود:</p> <p>پرده ، روپرده ، میانین ، زیر نمایان ، نمایان ، رونمایان ، محسوس ، هنگام .</p> <p>ده تات درهندوستان عبارت اند از:</p> <p>( بهروین ، کلیان ، بلاول ، کهماچ ، بهرو ، پوربی، تودی ، کافی ، ماروه ، آساوری ).<br class='autobr' /> .</p> <p>حالا دوباره مراجعه به شعر حضرت مولانا :</p> <p>ای چنگ پرده های سپاهانم آرزوست</p> <p>وای نای ، ناله خوش سوزانم آرزوست</p> <p>سپاهان ، نام یک مقام است و چنگ و نای ، طبعا ً آلات موسیقی مروج آن زمان که تا حال مردم ما به آن آشنایی دارند . باید متذکر شد که آلات موسیقی رنگ های صدا است .، حضرت مولانا ترکیب دو رنگ یعنی چنگ و نای را برای سرودن یا نواختن مقام سپاهان ، سوزنده تر و موثر تر دانسته و از نظر خواص ، اشاره نمود ه اند که مقام سپاهان حزن آور تر است . چنانکه دانشمندان مانند ارسطو ، افلاطون ، فارابی، کندی غیره معتقد اند که موسیقی عالی ، یکی از سه حالت ( حزن ، نشاط یا تخیل ) خالی نیست . قابل ذکر است که موسیقی را وقتی عالی گفته میتوانیم که عناصر زیبایی به وحدت بیایند.</p> <p> عناصر زیبایی عبارت اند از " تناسب ، تقارن ، توازن ، تشابه ، تجا نس ، تلایم ، تعادل و تماثل" . یا به عباره دیکر وحدت جان هنر است و بی تناسبی یا غلبه کثرت بروحدت موسیقی را زشت و نا زیبا می سازد. <br class='autobr' /> در مصرع دوم :</p> <p>در پرده ء حجاز ، بگو خوش ترانه ای</p> <p>من هد هدم صفیر سلیمانم آروزست</p> <p>از نظر مولانا خواص مقام حجاز نشاط آور معرفی گردیده که باید اشعار یا ترانه ای که تراژید نباشد و عاری از شکوه و شکایت باشد باید با مقام حجاز خوانده یا نواخته شود. در مصرع دوم آن دو تفسیر می تواند باشد ، یکی اینکه شنونده با شنیدن مقام حجاز درعالم تخیل و پرواز قرار میگرد مثل مرغ هد هد یا اینکه از مقام حجاز به آسانی به مقام ، صفیر سلیمان ، خوانده یا نوازنده میتواند به آسانی داخل شود . چنانکه در مصرع سوم به آسانی این موضوع درک میشود.</p> <p>از پـــــــــــــــــــرده عراق به عشاق تحفه بر</p> <p>چون راست و بوسلیک خوش الحانم ارزوست</p> <p>کلمات عراق ، عشاق ، راست و بوسلیک نام های از مقام های دوازده گانه است که در فوق از آن نام برده شد. دراین مصرع ارتباط چهار مقام را به یک دیگر تشریح میکند ، بدین معنی که اگر نوازنده در حالت نواختن مقام عراق است ، میتواند به آسانی به مقام عشاق برود و از عشاق به ترتیب به مقام های راست و بوسلیک که هر چهار آن باهم ارتباط نزدیک دارند .</p> <p>مثلا در موسیقی هندی می بینیم که اگر خواننده ای مشغول خواندن یا نواختن راگ دربار ی باشد که معمولا ً دروقت شب خوانده میشود، به آسانی میتواند با یک آلاب استادانه به راگ های چون( ادانه )، (جانپوری) یا راگ های از تات آساوری داخل شود .بدون اینکه اندک ترین اخلالی در میزان کردن آلات موسیقی یا روح شنونده وارد آید . یا اینکه اگر خواننده یا نوازنده مصروف اجرای راگ یا تات کلیان باشد میتواند به آسانی به راگ های چون همیر کلیان ، شد کلیان، ایمن کلیان ، ساونی کلیان ، شری کلیان ، چهاینت و غیره داخل شود ، بدون آنکه به اصطلاح موسیقی دانان بی هوایی رخ بدهد.</p> <p> موسیقیدانان این موضوع را می دانند که اگر یک آواز خوان در اثنای اجرای یکی از کلیان ها باشد آنهم در یک محفل بزرگ و شنونده های که اطلاعی ازموسیقی نداشته باشند فرمایشی بدهند که طور مثال در قالب راگ مالکونس باشد که دارایی پنج سر کومل است و با کلیان ها زیاد تفاوت دارد . اخلال بزرگی هم برای نوازنده گان و خواننده به وجود می آید و هم بالای روح شنونده اثر ناگوار دارد که دراین صورت باید ساز ها چند دقیقه ای خاموش شوند . تا هوای خلق شده از راگ های خوانده شده کلیان از بین برود و سازها به راگ فرمایش داده شده میزان یا سُر شوند در حالیکه از کلیان به راگ هندول داخل شدن مشکلی ندارد .</p> <p> (این بی مزگی و بی ارتباطی آهنگ ها را امروز در گروهای به اصطلاح هنری خود می بینیم که شنیدن آهنگ های شان سخت اذیت کننده است ) .</p> <p>در مصرع چهارم هم این موضوع دیده میشود:</p> <p>آغاز کن حسینی زیر ،را که مایه گفت</p> <p>کان زیر خورد و زیر بزرگانم آرزوست</p> <p>دراین مصرع حسینی ، زیر خورد و زیر بزرگ ، نام های از مقام های اصلی وفرعی است که به اساس ارتباط از مقام حسینی به دو مقام زیر خورد وزیربزرگ داخل شدن ساده است. بدون اینکه اجرا کننده یا شنونده اذیت روانی شود.</p> <p>در مصرع پنجم حضرت مولانا به خواص مقام ها اشاره نموده اند:</p> <p>درخواب کرده ای ز رهاوی مرا کنون</p> <p>بیدار کن به زنگوله ام کانم آرزوست</p> <p>در این مصرع ، رهاوی و زنگوله نامی از مقام ها است . که حضرت مولانا به خواص این دو مقام می پردازد ، یعنی مقام رهاوی شنونده را حالت حزن و به خواب می برد اما برعکس مقام زنگوله نشاط آور است که شنونده را احساسات و بیداری می دهد.</p> <p>و اما در مصرع ششم حضرت مولانا به علم بودن موسیقی اشاره می نماید:</p> <p>این علم موسیقی بر من چون شهادت است</p> <p>چون مومنـــــم شهادت و ایمانم آرزوست</p> <p>شهادت دادن حضرت مولانا آن استاد ادب ، در باره اینکه موسیقی علم است ، بسیار جدی و قابل تعمق است . معلوم میشود که او نه تنها عالم دین بوده ، ادب ، انسانیت و احترام به مقام انسان را به اوج رسانده بود بلکه در فلسفه و ریاضی هم دست بالا داشته ، که به تعبیر امروز ، بدون تسلط به علم ریاضی و حتی فزیک هیچ ممکن نیست که به علم بودن موسیقی کسی حکم کند و شهادت بدهد ، در غیر آن، این شخصیت والای جهان اسلام، در حالیکه حتی امروز موسیقی را به تکفیر میگیرند، به چنین شهادت در علم بودن موسیقی هر گز مبادرت نمی ورزید . زیرا امروز که قرن بیست ویکم است و ساینس و تکنالوژی به اوج بی سابقه خود رسیده اگر هر کسی که ادعا عالم بودن را بکند و از علم ریاضی ، فزیک و فلسفه بی خبر باشد ، هرگز نظر مولانا را تایید نخواهد کرد . گرچه در این رابطه تنها حضرت مولانا نیست که موسیقی را علم گفته است ، حضرت سعدی هم می فرماید :</p> <p>"سعــــــد یا " تا کی سخن در علم موسیقی رود</p> <p>گوش جان باید که معلومش کنی اسرار دل</p> <p>قابل یاد آوریست که حضرت مولانا بلخ رقص و سماع را ایجاد نمود که بنام موسیقی یا رقص درویشان یاد شده است .</p> <p>فیثاغورث پنجصد سال قبل از میلاد هم گفته است ) ترکیب اصوات در تولید نغمات دارایی نسبت های عددی است( یعنی فیثاغورث عدد را اصل وجود پنداشته و همه امور را نتیجه ترکیب اعداد و نسبت های آن دانسته است و موسیقی را مانند هندسه و نجوم از رشته های علوم ریاضی و کلیه نظام عالم را تابع عدد می شمارد یعنی عدد را حقیقت اشیا و واحد را حقیقت عدد می دانست .</p> <p>در بار اینکه موسیقی علم است یا هنر ، دانشمندان معتقد اند که موسیقی هم علم است و هم هنر . <br class='autobr' /> موسیقی را علم بخاطر گفته میتوانیم که مبدا موسیقی صوت است و صوت بخشی از فزیک می باشد که با هم دارایی نسبیت های عددی اند و با ریاضی هم پیوند نا گسستنی دارد. که در این صورت از علم بودن موسیقی کسی انکار کرده نمی تواند . یعنی موسیقی نزد دانشمندان ساینس ،علم است و نزد متفکرین زیبایی هنر است . <br class='autobr' /> یا اینکه حساب ، هندسه و موسیقی با سه شرط وجودی که عبارت اند از عدد ، مکان یا فضا و زمان مطابقت دارند.<br class='autobr' /> امابه جنبه علمی بودن موسیقی کمتر توجه میشود ، چون موسیقی با احساس سروکار دارد بنا ً به جنبه هنری آن زیاد تر اهمیت داده میشود تا به علم بودنش.</p> <p>حضرت مولانا نجم الدین کوکبی هم در رابطه مقام ها در شعر خود چنین فرموده اند:</p> <p> زراه راست چو آهنگ میکنی به حجاز / زاصفهان گذری جانب عراق انــــــداز</p> <p>بناقه زنگوله در پرده ء رهاوی بند / زبوسلیک ، حسینی صفت بــــرار آواز</p> <p> مشو بزرگ زروی نیاز کوچک باش/ در آن مقام به عشاق بی نوا پـرداز</p> <p>گوشت ماهی و گردانیه چوبر خوری / نوا زپرده نوروز و سلمک و شهناز</p> <p> بگوش جان شنو از کوکبی که کرد ادا / به چهار بیت، ده و دومقام و شش آواز</p> <p>حضرت مولانا کوکبی، مانند حضرت مولانا جلال الدین برعلاوه ارتباط مقام ها در مصرع سوم ، صورت های ادا یعنی شدت ، قوت و ملایمت یا عناصر زیبایی و اجرایوی مقام هارا به بررسی گرفته است که معلوم میشود موسیقی های آن زمان در چه حالت عالی و اهمیتی بخصوص بوده است . یا در مصرع ذیل</p> <p> اگر نوروز را خواهی که بینی / بجوی از بوسلیک و از حسینی</p> <p>در مصرع بالا نوروز هم یکی از مقام است و رابطه آن را با بوسیلیک و حسینی تشریح شده است .</p> <p>همان طوریکه شش راگ اصلی در هندوستان دارایی شاخه های مونثی و راگ های صغیر بود، دوازده مقام هم دارایی شاخ وبرگ بودند که به طور مثال نام بعضی از آنها که از شاهنامه ای فرودسی ، منوچهری و غیره شعرا گلچین گردیده قرار ذیل می باشند:</p> <p>آرایش خورشید ، آرامش جان ، آزاد وار، ارجنه ، اشکنه ، افسر بهار ، افسر سکزی ، انگبین ، اورنگی ، امی بر سر بازار، باخزر ، باد نوروز ، باده ، باد روزنه ، باغ سیاوشان ، باغ شهریار ، باغ شیرین ، بسکنه ، بسته ، بوسلیک ، بهار بشکند ، بهمنجنه، پرده پالیزبان ، پرتو فرخار ، پرده زنبور ، پیک گرد ، تخت طاقدیس ، تکاو ، تیزی ، راست ، تیگلنج ، جوبران ، چکاوک ، چگک ، چغانه ، جقه کاوس ، خرم ، خارکن ، خارکن ، خسرو، خسروانی ، خماخسرو ، درغم ، دل انگیزان،دنه ، دیرسال ، دیف ،رخش ، راح و روح ، رامش جان ، رامش خوار ، راه گل ، راه ماورالنهری ،راهوی ، روشن چراغ ، ره جامه دران ، زیر ، زاغ ، زنگانه ، زیر افگن ، زیر بزرگان ، زیر خورد ، زیر قیصران ، سازگری ، سازنوروز ، سایگا ، سپاهان ، سپهیدان ، ستا ، سرانداز ، سرکش ، سروبستان ، سروسهی ، سیاوشان ، سیسم ، سوارتیر ، شاورد، شاهی ، شباب ، شب فرخ ، شنجح ، شکر ، نوین ، شهرورد، شیشم ، عراق ، عشاق ، غنچه ، فرخار ، فرح روز، قالوسی ، قفل رومی ، قیصران ، کاسه گری ، کیخسروی ،کین ایرج ، کین سیاوش ، گاوزنه ، گل ، گلزار ، گنج باده ، گنج فریدون ، گنج کاروان ، گنج گاو ، مادرروشان ، ماده ، ماده پرکوهان ، مروار نیک ، مشکدانه ، مشک مالی ، مشکویه ، مویه زال ، مهربانی ، مهرگان بزرگ ، مهرگان خورد ، مهرگانی ، نازنوروز ، ناقوسی ، نخجیرگان ، نوا ، نوبهاری ، نوروز خارا ، نوروز خوردک ، نوروز کیقباد ، نوش ، نوشین باده ، نوشین لبان ، نهاوندی ، نی برسربهار ، نی برسر شیشم ، نی برکری ، نمیراست ، نیمروز ، هفت گنج ، یزدان آفرید و غیره ....) .</p> <p>شایان ذکر است که در آغاز دوره اسلامی ، صرفا ً موسیقی درباری در سر زمین های ما از بین رفت ولی موسیقی های دهاتی به شکل محلی بعضا ً آشکارا و بعضا ً نیمه پنهان باقی ماند . اما موسیقی به کلی از بین نرفت و درهمان زمان اوج اسلام و بعد از مدت کوتاهی دانشمندان همان زمان آثار و کتبی در باره موسیقی نوشتند . باید متذکر شد که هنوز فق های بزرگ و مشهور اسلام در باره رد یا تایید موسیقی متفق القول نیستند . مثلا ً محمد بن محمد الغزالی که به سال (505) هجری وفات نمود در کتاب خود ( احیا العلوم الدین ) صراحتا ً چنین نوشته است : " موسیقی چرا حرام است ؟ از آن جهت که خوش است ؟... که خوشی ها حرام نیست ، زیرا آواز بلبل خوش است و حرام نیست و الخ....".</p> <p>همچنان برادرش مجدالدین غزالی که او هم در سال (518) وفات نموده است . کتابی درباره موسیقی عارفانه بنام ( بواریق الالماء) نوشته است .</p> <p>در دوره جلال غزنویان قرن ( پنجم و ششم ) خورشیدی با زنده شدن روح رزم وبزم ، موسیقی دوباره به دربار راه یافت . همراه و موازی با شعر و ادب به زودی رشد نمود ، فرخی آواز خوان و چنگ نواز که بربط هم می نواخت در دربار سلطان محمود غزنوی مانند دها شاعر و ادیب و هنرمند از عزت زیادی برخوردار بود چنانچه وی در این شعر خود گفته " تا فرو آیم و بنشینیم بر گیرم چنگ // همچنان دست قدح گیرم تا روز دیگر ". فتوحات غزنویان در هند وفارس یک بار دیگر هنر و به خصوص موسیقی را در دربار احیا کرد و آنرا با موسیقی هند همنوا ساخت ،در همین زمان دولت مدارهای غزنویان و دیگران وقتی در هندوستان وظیفه رسمی ودولتی داشتند هنرمندان سرزمین خود را با خود می بردند مثال در زمان پسر سلطان مسعود سوم هنرمندان این سر زمین مانند اسفندیار چنگی ، زرور بربط نواز ، علی نایی ، فرخی بربطی ، فرخی نایی ،خواجه لطیف قوال و خانم های مانند پری بانی ، ماهوی رقاصه ،ترمتی خاتون و غیره نام برد که مسعود سعد شاعر دوره غزنوی از آنها یاد کرده است که البته تعداد شان در دوره های دیگر زیاد است حتی در پیشوند نام های شان کلمه قاری هم اضافه می شد که امروز صرف به کسانی که نابینا اند یا قران شریف را حفظ کرده قاری گفته میشود ، نا گفته نماند که بعضی از آنها داستان های را حفظ وقصه میکردند که پیشوند قاری برای آنها نیز گفته میشد.</p> <p> در زمان احفاد بابر که مرکز ثقل سلطه مغل ها از افغانستان به هند انتقال گردید برخی از آهنگ ها ی دیگر هم از دیار ما به آن سرزمین برده شد که بعدا ً توسط موسیقیدانان هند به شکل راگ ها تنظیم گردید که در موسیقی های شمال هندوستان احساس میشود . هنرمندان دیگری هم در دوره های مختلف به هندوستان رفته اند و شهرت یا فته اند و نوشته های در موسیقی دارند . مانند یمن الدین امیرخسرو دهلوی فرزند سیف الدین امیرمحمود که نه تنها موسیقی دان بلکه مشاور دولتی هم بود امیر خسرو برعلاوه کمپوز بعضی راگ ها اولین کسی است که طبله را از تقیسم کردن پکوچ به دو حصه ای سلندر مانند( کاتی وبم) را به وجود آورد که در ابتدا چندان استقبالی نشد و تا اندازه مایوس گردید اما بعد ها بین موسیقی دانان هند مروج گردید قابل ذکر است در هندوستان ده گرانه ، روش یا خانداان در طبله نوازی شناخته شده است که فعلا ً شش گرانه آن زیاد شهرت دارد . امیر خسرو ستار را هم انکشاف داد. همین طور قاسم کاهی کابلی ، سیف جام هروی ، عمر یحی کابلی که بدستور سلطان سکندر لودی کتابی را بنام لهجات سکندر شاهی به زبان فارسی نوشت که در شهر لکنهو هندوستان تا حال نگهداری شده است. قابل ذکر است که در حدود بیش از پنجاه اثر در باره موسیقی به زبان فارسی در هند نوشته شده است که اولین آن بنام غنیة المنیه یاد می شود و در زمان فیروز شاه تغلق نوشته شده است . حضرات چشتی همه از این سر زمین ما رفته اند و دارایی شهرت و روحانیت بلندی هستند.</p> <p> بافتوحات غوری ها در هند حلقه های موسیقی مذهبی اسلامی به شکل موسیقی قوالی با رقابت با درمسال یا عبادتگاه های اهل هنود رشد کرد . این موسیقی ابتدا به شکل موسیقی مذهبی و بعدا ً به قسم مجلسی ارتقا نمود و تا امروز دوام کرده است . قابل یاد آوریست که موسیقی قوالی از طریق هند تا قاره ای افریقا هم گسترش نموده است طور مثال در کشور عمان که یک کشور اسلامی عربی می باشد نوع موسیقی که بنام ( مولود و مالد ) یاد می شود رواج دارد . که ریشه قوالی دارد . البته کلمه مولود که ریشه تولد شدن دارد یا معنی میدهد ، در کشور های دیگر عربی معمول نیست صرف در کشور عمان به طور خاص ، نوع موسیقی شناخته شده است که البته نوع مولود آن موسیقی مذهبی است که صرف روز های جمعه بعداز نماز جمعه بدون استعمال آلات موسیقی توسط حلقه های خاص با پیش خوان یا رییس خوانده میشود و نوع دوم آن مالد نامیده میشود که همرا با آلات موسیقی اجرا میشود . که موسیقی نوع مجلسی است .</p> <p><strong>موسیقی اعراب در زمان امپراطوری اسلام تا سرزمین ما :</strong></p> <p>در رابطه با موسیقی اعراب منطقه یا عربستان سعودی باید متذکر شد که قبل از ظهور دین مقدس اسلام جزیره عرب از تمدن کافی برخوردار نه بودند . و موسیقی در آنجا منحصر به سرود های شتر بانان و آلات موسیقی آنها فقط به نی و دف بود و بس .</p> <p>اما در دوره اموی ها که شروع دوره امپراطوری اسلام بود ، تعدادی زیادی از نوازندگان در دربار جمع شده بودند و حتا خانم های آواز خوان هم در دربار خدمت می نمودند که مشهور ترین شان جمیله بود که دارایی آ واز زیبا و حسن بینظیری بوده است و از جمله شاگردان خوب سا یب خاثر بود و در دربار خلافت آواز می خواند همچنان شاهک رازی خانم ابراهیم موصلی آواز خوان دربار بود. در دوره چهار سال خلافت خلیفه اول (60هجری) نوازندگانرا از اطراف مکه و مدینه به شام یا مرکز خلافت آوردند .</p> <p>خلیفه دوم اموی علاوه بر نواختن بربط و طبل ذوق سرشاری در ساختن تصنیف داشت . و خلیفه سوم نیز به موسیقی علاقه زیادی داشت ، تعدادی از آواز خوانهای زن نیز در دربار آواز خوانی میکردند. چنانچه به نصر بن یسار دست نشانده خود در خراسان دستور داد که تعدادی چند از آواز خوان خراسان را با ساز های معمول آنزمان به دربار خلافت بفرستند که تعداد از آنها خانم ها بودند. ابن عایشه ، مالک ، حکم الوادی ، یونس کاتب، از موسیقیدانان دربار خلیفه بودند . خلاصه دربار خلفای اموی مرکز هنرمندان موسیقی بود . در دوره ء خلفای عباسی( هارون الرشید و مامون الرشید ) نیز موسیقی از اهمیت خاصی برخوردار بود و به هنرمندان احترام قایل بودند و از آنها قدردانی میگردید.</p> <p> عده ای دیگری از موسیقدانان عرب عبارت بودند از " مید ابن شریح ، عیسی ابن عبدالله الذاهب که ساکن مدینه بود که در دوره خلافت حضرت عثمان (رض) مشهور شد او یکی از پایه گذاران موسیقی عرب است و طنبور و دف مینواخت . گفته شده که او یکی از غلامان یا اسیران جنگی بود. سایب خاثر (یسار) که نام اصلی اش ابو جعفر و پدرش از اسیران جنگی بود در سال (61) ه وفات کرد، او عود نواز و آواز خوان بود . یکی دیگر از موسیقیدانان آنزمان ابوعثمان سعید ابن مسجع است که در سال (101هج) وفات کرد . او ازاهل مکه بوده و اولین کسی بود که در مدینه مکتب موسیقی را افتتاح کرد ، ولی او را به انحراف متهم کردند که بعد هابه بغداد رفت و به دربار خلیفه راه یافت و مورد احترام قرار گرفت . برعلاوه ابن ندیم ، نشیط فارسی ، یونس کاتب ، ابراهیم موصلی پسرش اسحق موصلی ، حامد و زریاب حکم الوادی و دیگران نام برد. از جمله آنها ابراهیم موصلی که شاگرد جوازیه زردشت بود در طول عمر خود در حدود (900) نغمه ساخت . ابراهیم از خلیفه پاداش زیادی بدست آورد و از ثروت زیادی برخوردار گردید . او کتابی هم در باره موسیقی بنام ( النغم و الایقاع) تالیف نموده است . از جمله کار های دیگر ابراهیم موصلی تربیه در حدو سی نفر عود نواز برای دربار خلیفه بود که همه زنان و دختران را تشکیل میدادند و آواز هم میخواندند .. اسحق موصلی پسر ابراهیم موصلی که مادرش شاهک رازی بود آواز خوان مجرب آهنگ ساز ، شاعر ، ادیب و مشاور دربار خلیفه بود و مانند پدر خود ابراهیم موصلی از ندیمان هارون الرشید و مامون الرشید بود که در سال های ( 150-230) هجری میزیست .</p> <p><strong>موسیقی هنــــــــــــــــــــدوستان :</strong></p> <p>در هندوستان در رابطه با موسیقی حالت استثنایی داشته است با وجودیکه موسیقی تا قبل از قرن نهم مساوی و همزمان از هند تا فارس پیشرفت داشت امال بعد از قرن نهم در هندوستان موسیقی به پیشرفت خود ادامه داد و در مناطق مانند افغانستان ، ایران و دیگر مناطق همجوار آسیای مرکزی به رکود رفت ، گذشته از آن موسیقی در هندوستان برعکس کشور ما از حمایت طبقات بالای جامعه از قبیل شهزاد گان ، نواب ها ، راجه ها وثروتمندان جامعه برخوردار بوده و عده یی از همین طبقات اشراف خود به موسیقی دسترسی داشتند . گرچه مغول ها در بعضی مناطق خسارات زیادی به بار آوردند اما بعد از استقرار شان در بخش معماری ، موسیقی و هنر های دیگر آثار زیادی به جا ماندند ، اکثر شهزاده گان مغل موسیقدانان بودند و کمپوز های جاودانی از خود به یادگار ماندند از جمله ( نغمت خان سدارنگ ، ادا رنگ و دیگران ) اما اورنگ زیب شخصی استثنی بود و هیچ اشتیاقی به هنر موسیقی نداشت اما در زمان اورنگزیب چندین اثر موسیقی نوشته شد از جمله تحفه الهند و مراه الخیال و غیره . همچنان قابل ذکر است که موسیقی در قالب مذاهب مختلف جامعه هند از حمایت زیادی برخوردار بود و معتقد بودند که در اثنای عبادت موسیقی مغز را نقطوی می سازد که تفکر به جز معبود به هیچ طرف پراگنده نمی شود ، این موضوع مبالغه نیست و کاملا ً دقیق است که موسیقی عالی مغز شنونده را نقطوی می سازد . حتا تا امروز می بینیم که پیروان همه مذاهب در هند ستان استادان و هنرمندان محبوب را احترام می کنند و با ورود آنها در یک تالار صرف و نظر از مذهب و عقیده شان همه به رسم احترام با پا استاده میشوند . امروز هنر در سر زمین هند به اوج خود رسیده است.</p> <p>موسیقی مقامی در غرب هم ناشناخته نبود ، مثلا ً همزمان با هندوستان و سر زمین های ما یونانی ها هم موسیقی مقامی داشتند که ریشه آن آهنگهای فولکولور بود که بنام سکیل ها یا مود ها یاد شده است ، که مانند هندوستان تعداد شان به شش میرسید مثال از جمله : ( دوریان ، مسکولیان ، لولیان ، فرایجیان ، لیدیان و غیره ) را نام برد . اما با به وجود آمدن موسیقی مدرن و رایج گردیدن گام ها و نوتیشن موسیقی مقامی از اروپا از بین رفت که مصادف میشود با قرن شانزدهم میلادی .</p> <p>موسیقی های منطقه ما مانند افغانستان ، ایران ، و کشور های آسیای مرکزی کاملاً مشترک اند یعنی از گرامر مقام ها استفاده می شد و کدام موسیقی مستقل در این کشور ها وجود نداشته است ا ما این عنعنات ، طرز زندگی و اقتصاد مردمان منطقه است که در داخل قاعده خاصی مقامی روش ها خود به خود تغیر میکند وباید تغیر کند که کیفیت در همین جا که موسیقی هر منطقه شناسایی می شود .</p> <p> اما باز توانی دوباره موسیقی این مناطق همزمان صورت گرفته ، همانطوریکه همزمان خاموش شده است . مثال بعد از رکود طولانی ، بازتوانی دوبار ه موسیقی در سر زمین افغانستان ، ایران و بعضی از کشورهای آسیای مرکزی تقریبا ً همزمان شروع گردید ، با تقاوت اینکه در ایران در عصر سلطنت ناصرالدین شاه ابتدا به کمک لومر فرانسوی اساس موسیقی نظامی بنا نهاده شد و بعد گوارت اطریشی نیز استخدام گردید و با آمدن معملمین اروپایی و اعزام محصلین ایرانی در رشته ء موسیقی به اروپا . موسیقی مقامی جای خود را به موسیقی علمی غربی داد.</p> <p>مردم ایران به موسیقی غربی آشنایی پیدا کردند و موسیقیدانان ایرانی مانند غربی ها دها قطعات سمفونی ساختند و برای نمایش سمفونی ها و حتی اپرا ها تالار بزرگی را بنام رودکی اعمار نمودند . موسیقیدانان و دانشنمندان ایرانی از شروع بازسازی موسیقی تا شروع جمهوری اسلامی بیش از شصت پنج اثر در باره موسیقی نوشته اند . اما موسیقی های قدیم و مقامی در بین ایرانیان هنوز طرفداران زیادی دارد.</p> <p>در افغانستان مشابه به ایران در زمان سلطنت امیر شیر علی خان تعدادی از هنرمندان را از کشور هندوستان دعوت گردید که عبارت بودند از (میا سمندر خان ، گونکلی خان ، سایین خان ، برپور خان ، قندو خان ، نته خان ، طالع مند ،گوتکلی خان، رنگ علی خان، کریم خان راجی خان ویک خانم بنام مینا ) بود که البته خانم های دیگری هم بعد ها آمدند مانند ( گوارا ، کاکل ، صوبی و دخترش دیتو) که دیتو با استاد قاسم اذدواج کرد، درهمان زمان یک خانم نورستانی بنام گلشاه هم از نورستان به کابل آمد و به شاگردی نزد میا سمندر خان زانو زد . البته هنرمندان دیگری هم بعد ها آمدند. هنرمندانی که از هندوستان آمدند به زبان فارسی نمی دانستند از غزل خوانی خبری نبود . فقط نوع مو سیقی (درپت یا دربت )می خواندند ، اما بعد ها که غزل خوانی در خرابات شروع گردید که شکل فعلی غزل خوانی را نداشت طور مثال نوازنده های دسته ارکستر هم صدایی می کشید و مصرع ای را ادا می نمودند و بعضی وقت به قسم کورس یکجا آواز می خواندند ولی از زمان استاد قاسم یا کمی پیشتر تک خوانی در غزل خوانی شروع گردید.</p> <p>قابل ذکر است که خرابات قبل از آمدن هنر مندان هندی محل هنرمندان افغانی بودکه با سبک خراسانی می خواندند و می نواختند که بعضی از آنها بنام های حیدر نمد مال ، رجب هراتی ، اکه عبدالرحمن بدخشی ، قربان علی ، غلام سخی لغمانی و سید درویش وغیره که با آمدن هنر مندان هندی رقابت شدیدی بین آنها نیز پیدا شد.<br class='autobr' /> با آمدن هنرمندان فوق موسیقی خرابات تحت مقررات راگ ها به خصوص در شهر های کابل ، قندهار ،هرات ، جلال آباد و بعضی نقاط دیگر رواج پیدا کرد . اما در نقاط دور دست کشور مانند نورستان و قسمت های شمال وغرب و حتی در آهنگ های قدیم کابل هوای مقام های اصلی هنوز نسل به نسل باقی مانده است که متاسفانه مردم در رابطه به قدامت آنها کمتر معلومات دارند. اما بعضی از مقام هارا آواز خوان های محلی و همچنان شهری به نام آهنگ های فولکولور ثبت رادیو و تلویزون نموده اند .</p> <p>در باره خرابات گفته می شود که اصلا ً این کوچه بنام خواجه خوردک مشهور بود که بعد ها بنام خرابات شهرت یافت ولی نظر به شواهد تاریخی محلی بنام خرابات قبل از اسلام در کابل موجود بود که نه محل هنرمندان بلکه محل آفتاب پرستان بوده و آن محل در خیر خانه امروز بوده است .</p> <p>یک محقق فرانسوی در سال های 1934 به اثرا حفریاتی که در کوتل خیر خانه نمود مجسمه ای با ندیمان آن که کلاه پکول هم در سر داشتند پیدا نمود که مجسمه مذکور کله یا سر نداشت . ولی زمانی که روس ها قرار گاه خود را در خیر خانه بنا کردند سر یا کله مجسمه را یافتند و به موزیم کابل تسلیم دادند . ولی امروز متاسفانه اثری از آن در موزیم ملی کابل وجود ندارد .</p> <p> در کشور ما اساس موسیقی عسکری را ابتدا ترک ها بنا نهاد که استاد فرخ افندی را همه می شناسند و تا اخیر در افغانستان باقی ماند. او ارکستر جاز را تاسیس نمود . بعدها روس ها در تربیه پرسونل موسیقی عسکری کمک کرد که میتوان از مدیاروف نام برد و تعداد از محصلین به کشور اتحاد شوروی سابق جهت تحصیل اعزام گردید . <br class='autobr' /> نقطه جالب این است که زمانی موسیقی جز پروگرام درسی بعضی از مکاتب بود ، یعنی در لیسه حبیبیه استاد نتو تدریس میکرد ، درلیسه استقلال استاد قربانعلی و در دارالمعلمین استاد پیر بخش موسیقی را تدریس می نمود . همچنان در سینماهای که هنوز آواز شنیده نمی شد. در وقت نمایش فلم استادان مانند چاچه محمود ، ناظر دلربا نواز و غلام حسین پدر استاد سر آهنگ می نواختند . البته استاد غلام حسین برای کودکستان هم می نواخت و آهنگ های طفلانه می ساخت .</p> <p>بعد ها یک تعداد استادان اطریشی و هندی هم در کابل آمدند و کورس های موسیقی را تدریس کردند موقیعت کورس موسیقی اطریشی ها مقابل لیسه نجات یا امانی امروز در شادوشمشیره بود. که معمولا ً شاگردان معارف و پوهنون اهم از دختر بچه درس می خواندند . خودم که شاگرد همین کورس هم بودم به یادم است که درحدود 30 درصد شاگرد ها دختر ها ی جوانی بودند. از صنفوف هفتم تا دوازده و شاگردان پوهنتون .</p> <p><strong>موسیقی افغانستان از نظر کیفیت و کمیت در پنجاه سال اخیر .</strong></p> <p>موسیقی در زمان دوره شاهی به خصوص تا اواخر سال 1340 و تا دوره مرحوم داود خان از کیفیت خاصی برخوردار گردید بود ارکستر 38 نفری ایجاد شد ، معلمین موسیقی از کشور های مختلف استخدام شد ، استادان موسیقی خرابات مورد تشویق قرار میگرفت ، تعدادی از خانم ها به آواز خوانی شروع کردند و یک نسل جوان خانم ها شامل مکتب موسیقی گردیدند ، و بعد ها به صفت نوازنده در ارکستر ها دیده می شدند ، اکثر کابینه به شمول خود شاه و خاندان محمد زایی ها به موسیقی آشنایی داشتند پسران رجال بلند پایه دولتی به موسیقی رو آوردند خراباتیان از حالت انزوا برآمدند . آهنگ های فولکولور باز خوانی گردید و به اصطلاح هارمونیزه شد . گرچه از دیدگاه موسیقی به هیچ وجه هارمونیزه نبود ، زیرا هارمونی در موسیقی چند صدایی و سمفونی ها که چندین آهنگ های مختلف ساخته می شود امکان دارد که بعد آنرا هم آهنگ و هارمونیزه می کنند . نه در یک موسیقی میلودی و یک صدایی . زیرا تمام آلات موسیقی در یک خط میلودی حرکت می نمایند جایی برای هارمونیز کردن وجود ندارد . صرف جای آلات موسیقی که رنگ های صدا است تغیر داده می شود که چندان کار مشکلی نیست <br class='autobr' /> غزل خوانی رشد خوبی کرد . اما موسیقی کلاسیک به جز چند مورد، کاپی استادان هندی خوانده می شد آنهم به زبان های هندی . گرچه در موسیقی کلاسیک به خصوص خیال بول یا شعر کوتا و اهمیت ثانوی دارد. به هر زبانی میتواند ساخته شود به خصوص زبان ها ی شرقی که نرم و ملایم و میلودیک اند.<br class='autobr' /> به هر صورت تعدادی از دست اندرکاران موسیقی رسالت خود را به وجه خوبی ادا کردند که قابل قدر اند.</p> <p><strong>در دوره حزب دیموکراتیک</strong></p> <p> در این دوره موسیقی از نظر کمیت رشد خوبی کرد . تعداد ارکسترا ها زیاد شد عده از جوانان به موسیقی رو آوردند و یک تعداد از جوانان برای تحصیل در رشته موسیقی به کشور اتحاد شوروی سابق و کشورهای سوسیالیستی اعزام گردیدند ، تعداد خانم های آواز خوان زیاد گردید . آهنگ های فولکولور که قبلا ً جمع آوری گردیده بود توسط مرحوم استاد ننگیالی نوت گردید و به شکل کتابی توسط اتحادیه هنرمندان به چاپ رسید که بعد از تغیر رژیم داکتر نجیب الله تعداد زیاد آن کتاب ها به شکل درگران حریق شد . برای اولین بار برای تعدادی از اهل موسیقی و استادان خرابات خانه ها مکروریا ن توزیع گردید . سغر های هنری برای اجرای کنسرت در کشور ها ی همسایه و کشور های سوسیالستی زیاد گردید . اما نسبت شدت روز به روز جنگ ها که طبعا ً بالای روحیه هنر مندان اثر منفی دارد تعدادی از هنرمندان نخبه به خصوص آماتور های غیر خراباتی از کشور فرار کردند و موسیقی به تدریج روز به روز از نظر کیفیت رو به نزول نهاد .</p> <p><strong> بعد از سقوط رژیم داکتر نجیب الله</strong></p> <p>در این دور ه بعد از مدتی کمی آرامش ، آن همه خوشی و امید مردم بر هم خورد و جنگ ها ی تنظیمی در کابل شروع گردید ، هر روزه به هزاران راکت به کابل پرتاپ میگردید به هزاران مردم بی گناه کشته شد. کابل به ویرانه تبدیل شد و کوچه خرابات که گهواره موسیقی بود به خاک یکسان و خالی از سکنه گردید ، باشندگان کابل و هنر مندان کوچه خرابات به شکل دسته جمعی روانه پاکشتان ، ایران و دیگر کشور ها گردیدند نخبه ترین استادان موسیقی یا به اثر کبر سن یا مشکلات دیگر جهان را وداع گفتند. آواز خوانی و نشر آواز زنان از طریق رادیو تلویزون از طرف مسولین وقت ممنوع گردید. موسیقی و در مجموع هنر ها به رکود مرگبار رفت ، از کوه و دمن کابل غم می بارید صدای موسیقی به صدا های نا هنجار بم و راکت ، ناله و بوی باروت تبدیل گردید. کابل می سوخت . همان طوریکه بیگانه ها کتابی در این باره نوشته کرده بودند مطابق پلان به پیش رفت و کابل از کابلی ها تخلیه گردید ودر ماتم سرای کابل بوی خون به مشام میرسید که هنوز هم ادامه دارد.<br class='autobr' /> در دوره زمامداری طالبان <br class='autobr' /> اینکه بالای موسیقی و هنرمند چه آمد چیزی برای گفتن ندارم جز ضیاع وقت خوانندگان . ولی یک نقطه برا ی گفتن دارم و آن اینکه موسیقی را برای ابد خاموش کرده نتوانستند و هیچ قدرتی نمیتواند این هنر زیبا و انسانی را خاموش کند حتی بعضی وقت موانع سبب رشد سریع تر خواست انسان میگردد چنانچه خراباتیان ساختمانی را در پشاور به کرایه گرفته بودند و از هر اطاق صدا سازی شنیده میشد ودر اخیر به کمک یکی از ان جی او ها بنام ( دی اچ اس . ا ) تعدادی از نوازنده گان حرفه یی را از پشاور و کویته خواستند و به ثبت آهنگ های فولکولور شروع کردند که دایرکتر ی آنرا به عهد من گذاشتند.</p> <p><strong>در دوره موقت تا امروز</strong></p> <p>در این دوره دوباره موسیقی از نظر کمیت به رشد سریع آغاز کرد و از نظر کیفیت چیزی دیده نمشود . از موسیقی کلاسیک که مانند موسیقی سمفونی درغرب یک موسیقی علمی است چیزی دیده نمی شود . موسیقی زیبای غزل خوانی مخصوصا سبک مقبول و خاص خرابات دیگر به فراموشی سپرده شد و چندان خریداری ندارد . یک علت عمده رکود این دو نوع موسیقی به نظر من اینست که این نوع موسیقی ها موسیقی های شهری است که متاسفانه از شهروندان شهر ها به خصوص کابل اندک مانده اند و آن عده ای که مانده اند و نتوانستند بروند فعلا از جمله فقیر ترین اقشار شهر اند که هم چیز را فراموش کرده اند . و به فکر لقمه نان و سرپناهی اند که وقت برای این کار ندارند . نسل های جوان شهر ها هم در حالت مهاجرت جوان شده اند و چیزی از فرهنگ اصیل و قدیم به یاد ندارند.</p> <p>عده از جوانان آواز خوان فقط با استعداد طبعی خودشان که دارند ،بدون اطلاع از گرامر و علم موسیقی برای کسب شهرت به کشور های همسایه می روند تا با یکجا کردن کلپ های رقص، از رقاصه ها ی آن کشور شهرت پیدا کنند. درحالیکه هنر رقص که خود هنر زیبایی انسانی و قدامت صدها ساله دارد و در کشور ما کار شرم آور و به تکفیر گرفته میشود . برای هنر موسیقی ما کدام کمکی نمی کند بلکه از هنر آواز خوانی کاسته می شود و بیینده بیشتر توجه به رقص می کند تا به هنر آواز خوان . چون موسیقی به گوش شنیده میشود . و این نوع شهرت طبعی نیست .</p> <p>با وجود فضای باز و آزادی های نسبی خانم ها چنان تحت تاثیر اند که جرت اظهار نظر در موسیقی را ندارند چه رسد به هنر مند شدن .</p> <p>امروز افغانستان با داشتن در حدود سی ملیون انسان و سرازیر شدن ملیارد ها دالر از کمک کشور ها ، فاقد یک ارکستر منظم با سواد که از روی نوت هم کار کرده بتوانند می باشد . یک عده از جوانان که فارغ لیسه موزیک یا پوهنحی هنر ها میشوند زمینه کار برای شان پیدا نمی شود واز مجبوریت ترک مسلک می نمایند. جامعه جهانی ملیون ها دالر در این راستا کمک کردند . اما این پول در دست کسانی افتاد که نه وظیفه و مسلک شان ایجاب میکرد و نه در این راستا کاری توانستد و همه را حیف ومیل نمودند.</p> <p>ایکاش در همان دوره موقت در حدود یکصد نفر از جوانان با استعداد و ذوقمند را ، البته نه به حساب واسطه و وسیله که مروج است در کشور های مختلف روان میکردند و امروز ما شاهد یک ارکستر با سواد و حسابی به سطح کشور های همسایه می بودیم . که در این صورت نوازندگان خرابا ت هم جای خود را می یافتند و مانند ارکستر 38 نفری سابق ترکیب نوازنده ها را می داشتیم .</p> <p>ادامه دارد....</p></div> https://kabulpress.org/article4196.html https://kabulpress.org/article4196.html 2009-10-27T03:29:08Z text/html fa صدیق قیام طبیعت و محيط زيست <p>دانشمندان میگوید که زلزله انسان را نمی کشد ، بلکه این ساختمان های دست خود انسان است که باعث از بین رفتن هزاران انسان میشود <br class='autobr' /> کابل از نظر حوادث طبعی به خصوص زلزله ، سیلاب و محیط زیست، به شهر آسیب پذیری تبدیل شده است. در سال های پیشین چون جمیعت کابل نظر به مساحت آن مناسب بود، آب و هوای پاک داشت ، از نظر حوادث طبعی وحتی محیط زیست بسیار خطر ناک نبود، ولی امروز این شهر به یکی از آسیب پذیر ترین پایتخت های جهان تبدیل گردیده است . <br class='autobr' /> پدیده طبعی مانند زلزله وغیره تا هنگامی که جان و مال مردم را (…)</p> - <a href="https://kabulpress.org/rubrique3.html" rel="directory">خبر و گزارش</a> / <a href="https://kabulpress.org/mot10.html" rel="tag">طبیعت و محيط زيست</a> <img src='https://kabulpress.org/local/cache-vignettes/L150xH150/arton4196-51dea.jpg?1769506990' class='spip_logo spip_logo_right' width='150' height='150' alt="" /> <div class='rss_chapo'><p>دانشمندان میگوید که زلزله انسان را نمی کشد ، بلکه این ساختمان های دست خود انسان است که باعث از بین رفتن هزاران انسان میشود</p> <p>کابل از نظر حوادث طبعی به خصوص زلزله ، سیلاب و محیط زیست، به شهر آسیب پذیری تبدیل شده است. در سال های پیشین چون جمیعت کابل نظر به مساحت آن مناسب بود، آب و هوای پاک داشت ، از نظر حوادث طبعی وحتی محیط زیست بسیار خطر ناک نبود، ولی امروز این شهر به یکی از آسیب پذیر ترین پایتخت های جهان تبدیل گردیده است .</p></div> <div class='rss_texte'><p>پدیده طبعی مانند زلزله وغیره تا هنگامی که جان و مال مردم را تهدید نکرده اند خطر شمرده نمی شوند و به همین خاطر عده از مردم وحتی مسئولین دولت به پروسه باخبری عامه و پلان های مجادله با حوادث چندان اعتنایی نمی کنند و حتی بی باور اند، چنانچه دیده شد که بازسازی کشور به خصوص کابل، و بطور عموم شهر های جلال آباد ، لغمان، کاپیسا و پروان و غیره ساحات زون شدید بدون تطبیق پلان های مجادله با حوادث در امور بازسازی، به پیش رفت یعنی نه تنها خطر در نو سازی وبازسازی کاهش نیافت بلکه تشدید هم شد.</p> <p> کابل امروز با جمیعت در حدود پنج ملیون انسان و لک ها وسایط نقلیه ،و راه بندان های متواتر مثل کابل دیروز با جمیعت شاید 80000 و جاده های فراخ نیست.</p> <p> دست اندرکاران ساختمان باید تاریخ زلزله های تکتانیکی محل را بدانند ، زیرا زلزله های که قرن ها پیش در یک منطقه به وقوع پیوسته شاید روزی باز از همان محلی یا محراق سربالا کند. بعضی از زلزله های قوی کشور قرار ذیل می باشند:</p> <p>زلزله آی خانم قبل از میلاد.</p> <p>زلزله قبل از میلاد دوره هجوم سکندر به سرزمین ما .</p> <p>زلزله اورگون در سال 1050 میلادی.</p> <p>زلزله کابل درسالهای 1874 و5 جولای 1505 میلادی که مرکز آن پغمان بود و مدت 72 روز به وقفه ها کابل تکان داد.</p> <p>زلزله چمن در سال 1892 میلادی.</p> <p>زلزله قندوز در سال 1832 میلادی.</p> <p>زلزله جلال آباد در سال 1842 میلادی.</p> <p>زلزله اطراف مزارشریف در سال 1948 میلادی.</p> <p>زلزله پشتون کوت درسال 1934 میلادی.</p> <p>زلزله گلران درسال 1955 میلادی.</p> <p>زلزله سیغان و کهمرد در سال 1956 میلادی.</p> <p>زلزله خلم که از نوع تکتونیکی نبود.</p> <p>زلزله سال 14 مارچ 1965به قدرت 7.8به مقیاس ریشتر که مرکز آن مثل زلزله 24اکتوبر امسال که کابل را شدید تکان داد و مرکز هردو هندوکش بود و غیره .</p> <p>قابل ذکر است که درسال 1969 چهل واقعه زلزله دریک سال درزلزله سنج فاکولته انجنیری کابل ثبت گردیده بود .متاسفانه در زلزله اخیر کابل منتظر ماندیم تا از ایالات متحده امریکا احوال بیاید که قدرت زلزله کابل 6.2 بود!!!</p> <p> معماران قدیم کابل نسبت به انجنیران تعلیم دیده امروز با تحصیلات عالی که در داخل و خارج کشور دارند، کابل را خوب می شناختند و دور اندیش بودند . یعنی خانه های بومی سنجی را در شهر کهنه کابل طرح و آباد کردند، سبک و مقاوم که در مقابل تکان های شدید زلزله مقاومت میکرد. چنانچه درصد ها سال صد نفر هم تلفات نداشت .</p> <p> ازدیاد جمیعت ، کم بودن زمین و جلو گیری از اعمار ساختمان ها در اراضی سبز و زراعتی و پارک ها وغیره این ها دلایلی است که باید بعضا ً به اعمار بلند منزل های کمتر از ده منزل مبادرت گردد . اما چه نوع بلند منزل ؟ اگر اعمار بلند منزل ها توسط شرکت های پول ساز وغفلت یا عدم کنترول شاروالی ها ، که فقط رسم میکنند یا کاپی نقشه ها را از کشورهای دیگر می آورند . بدون تطبیق نورم های ساختمانی و زلزله، تست خاک ویا استعمال مواد ساختمانی غیر معیاری یا مجهول ادامه دهند، حیات ملیون ها شهروند کابل و شهر های پرنفوس دیگر را تهدید می کند .</p> <p>ازدیاد نفوس معضله تنها کابل یا تمام کشورما نیست .طبق تخمین ملل متحد نفوس جهان که تا اخیرسال های 1990 به 6.1 ملیارد می رسید تا سال 2050 به 10.9ملیارد ارتقا می نماید که اکثر شهر ها پر نفوس می شود مخصوصا ً کشور های مانند چین ، هندوستان ، پاکستان ، بنگله دیش و نایجیریا ازنظر ازدیاد نفوس در مقام اول خواهند بود که بدون شک کشور ما که در همسایگی بعضی از آن ها قرار دارد بدون اثر نمی ماند . از طرف دیگر در صد سال اخیر از جمله 58 زلزله ای به قدرت هشت ریشتر که در دنیا رخ داده 38 مورد آن در آسیا بوده که تعداد تلفات ناشی اززلزله هم درهمین قاره زیاد بوده است.</p> <p>امروز کابل شاهد اعمار دها بلند منزل های خلاف نورم ساختمان و زلزله می باشد . یعنی اگر زلزله به قدرت قوی تر رخ بدهد، این ساختمان های خلاف نورم مقاومت کرده نخواهند توانست . از طرف دیگر خاک های متغیر و سریع الحرکت کابل باعث می شود که در زلزله های پرقدرت به نسبت فعال بودن فالت چمن و گردیز که حالت لوش گونه را دارند، پایین زمین کابل حالت آبگینی یا Liquefaction را اختیار می کند که دراین حالت ساختمان های بلند منزل چوکاتی و وزین بدون صندوقچه یاwall shear ها وتهداب های مطمین هر قدر اگر سیخ گول زیاد هم استعمال شده باشد به اثر آبگینی به یک طرف میلان و توازن خود را از دست می دهند و حالت واژگونی را به خود اختیار می کنند.</p> <p><strong>عوارض جانبی زلزله های پر قدرت:</strong></p> <p>, آتش سوزی های مدهش , لغزش زمین و اثرات عمیق روانی , آلوده شدن آّب های زیر زمینی مخصوصا ً بعداز زلزله قوی آب های چاه با اشعه رادیو اکتیف هم آلوده می گردد که نوشیدن آن خطر ناک است .</p> <p><strong>آیا زلزله پیش گویی شده می تواند؟</strong></p> <p>داکتر چارلس ریشتر که در سال 1935 مقیاس ریشتر را کشف نمود و به نامش مسمی گردیده است در مورد پیش گویی زلزله باورنداشت و این کار را کار شهرت طلبان میدانست . اما پیشرفت علم و تکنالوجی شاید روزی انسان را نزدیک به پیش گویی کند، چنانچه بعضی از کشورها چند بار پیش گویی کرده اند و موفقانه بوده است ازجمله دانشمندان چینایی در سال 1975و 1976 دوبار زلزله را پیش گویی کردند یکی آن نو نیم ساعت قبل شهر تخلیه کردندو دیگرش 5 ساعت قبل، دریکی از این زلزله ها 90درصد ساختمان ها ازبین رفت .</p> <p><strong>عوامل پیش گویی شان قرار ذیل بود:</strong></p> <p>1- از نظریه فرسیدوس استاد فیثاغورث 500 سال قبل از میلاد استفاده کردند . او گفته بود که آب چاه ها قبل از زلزله بالا می آید . این کار صورت گرفته بود.</p> <p>2- وقتی آب چاه ها را تست کردند رادیو اکتیف داشت .</p> <p>3- حیوانات سراسیمه شده بودند و سروصدا های زیادی را انداخته بودند چنانچه در زلزله اخیر کابل بعضی از شهریان کابل متوجه شده بودند. این اثر موج P که صوتی است و ما آنرا در فولکور خود گذر میگویم .</p> <p>4- احساس لرزه های حفیف و صدای گرم گرم.</p> <p>فقط به اساس چار عامل فوق زلزله را پیش بینی کرده بودند.</p> <p>اما ما نباید به اثر تبلغات دروغین و پروپاگند ها باور داشته باشیم مانند سال های پیش که همه ساکنان مکروریان ها از ترس از منازل خودخارج شده بودند.</p> <p>انسان نمی تواند جلو این پدیده ای خطر ناک وخیلی قوی را بگیرد ولی چیزیکه میتواند ازتلفات عظیم انسانی جلو گیری کند سازش با طبیعت است ، اعمار ساختمان های مستحکم و سبک جلوگیری بسیار جدی از خانه های بومی در دامنه های کوه ها و ساحات غیر پلانی و بالاخره باخبری عامه در مورد زلزله، تلفات را به حد اقل میرساند.</p> <p><strong>تراکم زیاد جمیعت در یک ساحه خورد</strong></p> <p>مناطق سانحه خیز جهان ، که در معرض سوانح خطر ناک طبعی ( به خصوص زلزله قرار دارند ) معمولا ً در نواحی استوائی و نیمه استوائی افریقا , آسیا , و امریکای لاتین قرار دارند . که این مناطق دستخوش رشد سریع نفوس و شهر نشینی , وبسیار آسیب پذیر اند ، خطر سیلاب و خشک سالی اکثر این کشور ها را تهدید میکند .</p> <p>رشد و گسترش سریع نفوس در مناطق سانحه خیز مایه نگرانی است ، زیرا این پدیده سبب افزایش زیان های مالی و جانی میشود . جمیعت اکثر کشور های در حال رشد در ظرف هر بیست سال تا بیست وپنج سال ( با فرض رشد 2 تا 3 فیصد ) وجمیعت شهری آنها در هر 12 تا 15 سال با تخمین رشد( 4 تا 7 فیصد) به دو برابر افزایش می یابد .</p> <p>رشد جمیعت در محله های فقیر نشین ، تقریباً دو برابر اوسط جمیعت شهری است . جمیعت این محله ها در هر 5 تا 7 سال دو برابر میشود و تراکم نسبی آنها معمولا ً بسیار زیاد است . در بسیاری موارد همه افراد خانواده در یک اطاق زندگی میکنند . مقایسه تراکم جمیعت شهری و محله های فقیر نشین در هر کیلو مترمربع این واقیعت را خوب تر نشان میدهد .</p> <p> تراکم نسبی جمیعت شهری خود به تنهایی نگران کننده است . تراکم نفوس در بخش قدیمی بعضی از شهر ها به 20000 تا 60000 نفر در هر کیلو مترمربع می رسد . این تراکم نفوس ، در مناطق سانحه خیز به مراتب خطر ناک تر می شود.</p> <p>با در نظر داشت مطالب فوق دیده میشو د که کثرت جمیعت در شهر کابل تا سال 2050 ممکن به هشت تا ده ملیون برسد.</p> <p><strong>اعمار بندهای جدید آبی و احتمال بروز زلزله</strong></p> <p> قابل تشویش است که اگر اعمار بند های جدید آبی را که سخت به آن نیاز داریم به همین منوال که به ساختمان ها شهر کابل بازی کردند مبادرت گردد و توسط قراردادی ها صورت بگیرد یعنی بدون سروی دقیق جیالوجیکی . ممکن سبب بروز دها زلزله شود . که نمونه های آنرا در شهر لاسویگاس امریکا ، زمبابی ، کوینا نزدیک بمبیی ، چین ، یونان وغیره به وقوع پیوسته که بعد از پر شدن کاسه بند زلزله ها بروزکرده است .</p> <p>هموطنان عزیز به هدایات ذیل همیشه توجه کنید:</p> <p><strong>تدابیر قبل از زلزله:</strong></p> <p>• داشتن وسایل ابتدائی ضد حریق مانند بیل سطل آب ومقداری ریگ.</p> <p>• داشتن وسایل تنویر موقتی ما نند چراغ دستی درهنگام شب.</p> <p>• بدسترس گذاشتن البسهء موسومی در جای مناسب ( نزدیک دروازهء خروجی)</p> <p>• گذاشتن سرپائی در جای مناسب قبل از استراحت در هنگام شب.</p> <p>• محکم کردن الماری، قندیل های وزمین ، بادپکه سقفی، وسائل ترئینی، کمپیوتر، تلویزیون وغیره.....</p> <p>• چسپاندن پلاستیک مخصوص بروی شیشه های بزرگ اطاق ها و صالون های عروسی.</p> <p>• تنظیم کردن کمیته های رضاکاران محلی.</p> <p><strong><br class='autobr' /> تدابیر در جریان زلزله:</strong></p> <p>• از سراسیمگی جداً خوداری گردد.زیرا وارخطائی باعث آسیب وصدمات زیاد میگردد.</p> <p>• حفظ خون سردی نه به اندازهء که بی تفاوتی اختیارگردد.</p> <p>• در صورت امکان وسایل برقی , گازی ونفتی اگر روشن باشد خاموش گردد.</p> <p>• کوشش گردد تا در مکانهای امن مانند دهلیز ها خود را رسانده محافظت نمائید.</p> <p>• در مکانهای بلند منزل اگر در تعمیرلفت موجود باشد قطعاً از لفت استفاده نگردد.</p> <p>• درانتقال اطفال ,اشخاص کهن سال , معیوبین ومریضان توجه بیشر صورت گیرد.</p> <p>• چون قسمت سر عضو مهم بدن انسان است. لذا در اثنای زلزله کوشش گردد تا به آن صدمه نرسد.</p> <p>• فرار بشکل منظم در هنگام زلزله در مکاتب و جاهایکه اذ دحام است.</p> <p><strong>تدابیر بعد از زلزله:</strong></p> <p>• هم آهنگی تیم های رضا کاران محلی.</p> <p>• انتقال مجروحین در کمپ های صحی محل (مساجد , مکاتب و درصورت امکان در نزدیکترین شفاخانه).</p> <p>• توزیع البسه, مواد غذائی, ادویه جات به اسیب دیده گان حادثه،</p> <p>• تهیه سر پنای موقتی ( خیمه).</p> <p>• جلب کمک های خیریه ملی وبین المللی.</p> <p>• تاءمین امنیت منطقه توسط ارگانهای امنیتی به همکاری رضاکاران محلی.</p> <p>• باز سازی راها و پلها در صورتیکه تخریب گردیده با شد توسط اردو ملی صورت گیرد.</p> <p>• تیم نجات آموزش دیده به کمترین وقت خودرا به محل حادثه رسانده تا مجروحین را اززیر آوار نجات دهند.</p> <p>• داخل نشدن به خانه ها بعد از وقوع زلزله تا هنگام که ریش سفیدان محل نگذارند.</p> <p>• روشن نکردن گوگرد بعد از وقوع زلزله در آشپزخانه.</p> <p>ازاینکه تمام مردم ما دسترسی به انترنت ندارند اخبار های محلی شهر ها میتوانند این مطلب را کاپی و به اخبار خود نشر نمایند.</p></div>