مکث کوتاہ روی نژاد و زبان ھزارہ

برای من بیش از هر محقق و دانشمند خارجی و داخلی، سیال و جوشش فرهنگی جاری در بستر مناطق هزاره نشین ملاک قضاوت میباشد! زبان هزاره گی^? و یا لهجه، نمیدانم هر چی میخواهید بر آن اسم بگذارید مخیر هستیتد! اما؛ زبان و گویش هزاره ها، نی ترکی هست و نی هم مغلی! این یک حقیقت انکار ناپذیر میباشد! حی و زنده!!! دو در مناطق هزاره نشین هیچگونه رد پایی نه فرهنگی و نی هم تاریخی از اتراک و مغل به چشم نمیخورد! اما شهنامه و حافط در طاقچه هر خانه دیده شده . اشعار فارسی با نوای دل انگیز دمبوره زینت بخش در هر خانه و مفخل بوده است...!! من به هیچ عنوان اجازه نخواهم داد تا داشته های هویتی و فرهنگی مرا در بازار مکر و سیاست به حراج بگذارند!!!

اگر چه راجع به مسایلی که در حیطه تحصیل و دانش اکادمیک من نیست نمی خواهم ابرازنظر نمایم ولی وقتیکه سخن بر سرسرنوشت من وزبان وفرهنگ وبالاخره تاریخ نژاد و ملیت من است نمیتوانم خاموش بمانم . در این روز ها جنگ سردی شدیدی علیه ملیت ومردم هزاره ، زبان و تاریخ آن به راه انداخته شده است که هر فرد هزاره را متاثر میسازد. خصوصاً بحث زبان یا لهجهی هزارگی .همه میدانیم که زبان صد سال و دوصد سال پیش مردم هزاره با زبان امروزی شان تفاوت کامل دارد. اگر حتا در مناطق دور افتاده و به اصطلاح « پس کوه » هزاره ، امروز باهمان واژه های صد سال قبل صحبت کنیم کمتر کسی هدف مارا می فهمد. این دیگرگونی در صحبتهای روز مره مردم هزاره وقتی شدت و سرعت سرسام اور گرفته است که:
1- مناسبات مبادلات کالابین شهر وده یعنی تجارت با شهر ها بیشتر رونق کسب کرده که همزمان زمینه رفت وامد مردم برای کار در شهرها را نیز خصوصاً پایتخت کشور یعنی کابل رامساعد ساخته است . از آنوقت مردم بیشتر با واژه های فارسی کابلی اشنا گردیده و برای باسواد نشان دادن وجهان دیدگی بودن خود کلمات کابلی را جایگزین واژه های ناب هزارگی کرده اند. من به عنوان مثال از کسانی سخن میگویم که بعد از مدت کار کردن در « کان کولای» کویته از مادرشان به عوض گوگرد « ماچیز» خواسته بودند و یا تا امروز هم در جاغوری نوبت را « روند» میگویند..
2-زمانی که سر وکله ی ملا ها و شیخ های تحصیل کرده ایران در منطقه پیدا شده و به لهجه ی ایرانی به منبر رفتن و سخن گفتن را آغاز نموده اند.
جای شک نیست که اگر وضع به همین منوال که امروز ادامه دارد، برای پنجا سال دیگر هم ادامه یابد ، دیگر نمیتوان از زبان هزارگی حتا در مناطق دوردست هزاره نشین نیز اثرونشانی پیدا کرد. زیرا امروز بجای هزارگی و کابلی دیروز ، لهجه فارسی ایرانی مود روز گردیده وهمه از خورد وکلان به لهجه ی نیمه ایرانی و جانشینی واژه های ایرانی بجای هزارگی صحبت میکنند. کبریت وکتری و اشغال و .. امروز قابل تعجب نمی باشد..
لذا اگر میخواهیم حقیقت زبان و یا لهجه ی هزارگی را جستجو کنیم باید ریشه آنرا در تاریخ چند صدسال قبل از امروز آن جستجو نماییم نه شکل امروزیش که کاملاً تغییر شکل داده و استحاله شده نزدیک به فارسی است...
بدون شک امروز بیشترمناطق هزاره نشین با لهجه های نزدیک به فارسی صحبت میکنند. ایا چندین قرن قبل هم همینطور بوده است ؟ موضوع قابل تامل می باشد..
اگر به همان سرعتی که امروز لسان ولهجه وفرهنگ هزاره ها مورد تهاجم قرار دارد و دیگردیسی را می پذیرد، در چند قرن قبل خصوصاً بعد از شیعه شدن قسمتی ازهزاره ها در زمان دولت صفوی ها بوده باشد ، پس هیچ شک و تردیدی وجو ندارد که در روزگاران نه چندان دور، هزاره ها شاید به زبان تورکی ویا تورکی مغولی سخن میگفته اند. دلالت بر این ادعا همانا کلماتی مانند آته و آبه وآجه آغه و ودیگر کلماتی از قبیل افزار کار و آلات ونام های جانوران وپرندگان و علف وکوه و .. است که از تهاجم فارسی زبانان جان به سلامت برده اند.. کویه ، بیده ، چوکری ، قلغو ، اولیاد ، تبرغو ، قبلو ، الیه ، ایغ ، غلبه ، بورگوج یا بورگود ، بدیه ، چپلی ، توکری ، تاغار ، دیشکه ، شوکور ، چپچور ، چاپار ، چورغه ، چوغ ، قنجیغه ، قابو ، قیرو ، اوچی، دوندل ، تونتی ، مونتی ، قباغ ، قیراغ ، . صدها وهزاران واژه دیگر.. وقتی که واژه وجود داشته باشد حتماً افعالی که این واژه هارا باهم وصل میکنند نیز وجود داشته اند که به مرور زمان جایش را به فارسی داده اند..
گذشته از همه ادا و اصواتی مانند آبی اتی به فتح ب و ت و کسر یا اصلاً در فارسی وجو ندارد. گذشته ازان که در هزارگی« د» ثقیل مانند« د »پشتو و انگلیسی امریکایی و ت در لسان فارسی نمی باشد و در هزارگی استعمال فراوان دارد. دوندل وتول و توکری و ایته و اوته و ...
در آخر چیزی را که میخواستم خدمت دوستان عرض کنم اینست که من معنای درست واژه ی «گویش» را نمی دانم و انهم به علتی که مصدر درست واصلی ان را نمیدانم. به عقیده ی من اگر ار دانستن میشود دانش ساخت و از دویدن ، دوش از روییدن ، رویش ، از تابیدن تابش باید از گفتن، گفتش ساخت. نه گویش زیرا گویش را میتوان صرف از مصدر «گوییدن » ساخت که خود توهین به لسان است. برعلاوه اگر قبول کنیم که گویش درست است پس تکلیف افعالی مانند ، کردن و زدن و رفتن و ، دیدن ، و ... چه خواهد بود؟؟؟..

دوستان عزیز که زبان هزاره گی^? حال را تحریف شده می پندارند؛ آیا کدام سند مکتوب ی مربوط به چند قرن قبل را که گویای اصالت زبان هزاره ها، ما سوای زبان فارسی کنونی باشد، میتوانند ارایه بنمایند!؟یعنی توسط سند مکتوب و یا نوشتاری تاریخی اثبات بنمایند که زبان کتابت و نوشتاری مردم هزاره سه صد سال و یا چهار صدسال و پانصد سال قبل هزاره ماسوای فارسی فعلی بوده است.. بخصوص جناب زردادی عزیز!!

همه دعوای ترک بودن را دارند ازبکها کم بود حالا هزاره هم ترک شد
من بیش از صد بار ترکیه سفر کرده ام چهره ترک های ترکیه اصلن به هزاره و ازبک شباهت ندارد
یا اینکه آنها ترک نیستند ویا جراعی پلاستیکی کرده اند
دربسته ترکیه یک بینی پوچوق را پیدا نم کنی

لومانی بچیش اگه مقاله نوشته میکنی به زبان فصیح و شیرین فارسی نوشته کو... ای "افاغنه، اتارکه" کدام صیغه است. قرار باشه مثل تو جمع ببندیم هزاره میشه "اهازره" تاجیک "اتاجکه"... مقاله علمی نوشتن به ای معنی نیست که هر چه در شکمبه داری بر روی صفحه استفراغ کنی.

زبان گفتاری هزاره هارا در سه صد سال و چهار سال سال قبل صرف میتوان از روی ادبیات فولکلوریک و دوبیتی های محلی انها حدس زد. متاسفانه کتاب های علما ودنشمندان این دوره همه به زبان عربی بوده اند که بیشتر از اعتبار علمی در آن روز برخوردار بوده اند .حتا آثار ابن سینا و وملا صدرا و دیگر فیلوسوفان فارسی زبان به شمول منجم وستاره شناس زمان سلطان محمود غزنوی ابوریحان بیرونی همه به لسان عربی بوده اند زیرا از نگاه علمی ، زبان فارسی انروز نمیتوانست جوابگوی نیازهای علوم متداوله انروز باشد. حتا امروز هم در علوم سیانس ما، بیشتر از واژهای عربی استفاده می نماییم. واژه های الجبر و مثلثات وفزیک وهندسه فضایی ،فلسفه، منطق ، اصطلاحات ریاضی از قبیل معادله ، قضیه ، جذر مربع و جذر مکعب و صدها اصطلاح دیگر ساینسی و طبی همه یا عربی ویا لاتین می باشند . در آنروزگار نه تنها کسی به هزارگی بلکه به فارسی هم نمی نوشت . موضوع چند شاعر فارسی زبان مانند فردوسی وانوری و چند شاعر درباری دیگر جدا اند که از برای پول و ثروت شعر می نوشتند.
گاهی هم شعرای مانند جامی و مولانا و .. بیشتر در عرفان غرق و ازحقایق زمان خویش دور وبرای ارامش روحی وروانی خود وهمزبانان خویش شعر سروده اند.
جبلی غرجستانی یگانه شاعر قرن هفتم هجری است که بنا بر شواهد باید از هزارجات امروزی باشد و اشعار فارسی میسروده است. اشعار این شاعر هزارگی نیز بیشتر در وصف امرا وحاکما محلی انوقت وزمان بوده است که بیشتر به زبان فارسی تسلط داشته اند.من به گونه مثال یکی از اشعار این شاعر هزارگی را مثال می اورم که در مدح اثیرالدین امین‌الملک زین‌الدوله ابومنصور نصر بن علی نوشته است

عبدالواسع جبلی » گزیدهٔ اشعار » قصاید
نگار من چو بر سیمین میان زرین کمر بندد
هر آن کاو را ببیند کی دل اندر سیم و زر بندد
طمع باید برید از جان شیرین چون من آن کس را
که بیهوده دل اندر عشق آن شیرین پسر بندد
گهی از مشک زلف او حمایل در گل آویزد
گهی از قیر جعد او سلاسل بر قمر بندد
ز عشق او جهان من شود چون حلقهٔ خاتم
چو زلف او ز عنبر حلقه اندر یکدگر بندد
چو تیر و چون کمان گردد دهن باز و خمیده قد
چون آن مشکین زره عمدا بر آن سیمین سپر بندد
شود چون شمع زرین روی و ریزان اشک و سوزان دل
هر آن کاو دل در آن شمع بتان کاشغر بندد
از آنم چون گل و نرگس سلب چاک و سرافگنده
که او بر سوسن تازه همی شمشادتر بندد
بدان زنجیر مشکین و عقیق شکرین همچون
دل من صدهزاران دل به روزی بیشتر بندد
گهی خونم بدان زلف دوتاه پر شکن ریز
گهی خوابم بدان چشم سیاه دل شکر بندد
شود چون شکر از آب و چو مشک از آتش آن کاو دل
در آن زنجیر پر مشک و عقیق پر شکر بندد
گه از سنبل حجابی بر فراز پرنیان پوشد
گه از عنبر نقابی بر طراز شوشتر بندد
ز شوق روی او آید ز گِل هر ساله پیدا گر
چو بیند روی او از شرم او بار سفر بندد
به چشم مردمان گردد چو سیم قلب خوار آن کس
کامید اندر وصال آن نگار سیمبر بندد
عزیز آن کس بود نزدیک خاص و عام کاو خاطر
چو من پیوسته در مدح عمید نامور بندد
اثیر دین امین ملک زین دولت آن صدری
که بر درگاه او دولت میان هر روز در بندد
ابومنصور نصر بن علی کز رایش ار یابد
جازت آسمان پش وی از جوزا کمر بندد
چو مه زانگشت پیغمبر حجر بشکافد از بیمش
اگر دور از تو گاه خشم چشم اندر حجر بندد
جهانی با کمال است و نباشد عقل آن کامل
که همت با وجودش در جهان مختصر بندد
در ارحام از برای کثرت اتباع او دایم
همی از نطفهٔ ماء معین ایزد صور بندد
سمند او چو آرد حمله فرق فرقدان شاید
کمند او چو گردد حلقه حلق شیر نر بندد
خیال هیبتش در دست شمشیر اجل گیرد
همای همتش بر پای منشور ظفر بندد
فلک امید بست اندر دوام عمر او چونان
که حربا وهم در شمس و صدف دل در مطر بندد
شود آتش بر ایشان چون بر ابراهیم بر ریحان
اگر گاه کرم همت در اصحاب سقر بندد
به دین اندر همی از علم ترتیب علی سازد
به ملک اندر همی از عدل آیین عمر بندد
اگر هر مهتر از بهر هوای نفس جان و دل
در آلات ملاهی و در انواع بطر بندد
خرد وی را بر آن دارد همه کاندیشه و همت
در اسباب معانی و در ارباب هنر بندد
به پای عزم پیوسته همی فرق قضا کوبد
که دست عزم همواره همی پای قدر بندد
الا ای نامور صدری که توقیعات کلک تو
تفاخر را همی روح الامین بر فرق سر بندد
وگر این مرتبت وی را شود حاصل ز رشک او
نقاب شرم دست آسمان بر روی خور بندد
بود بر هیأت زرین عماری دار سال و مه
به طمع آن که مرکب دارت او را بر ستر بندد
هر آن شاعر که یک ره مدح تو گوید شود کاره
کز آن پس خاطر اندر مدح سادات بشر بندد
چو گردون بسیط آمد که را رای زمین خیزد
چو دریای محیط آمد که را دل در شمر بندد
اگر گوری ستایش را دهان پیش تو بگشاید
وگر موری پرستش را میان پیش تو در بندد
یکی از حشمت تو شرزه شیران را زبون گیرد
یکی در دولت گرزه ماران را زفر بندد
نگردد از فنا معزول جاویدان حواس آن
که از بهر مدیح تو حواس اندر فکر بندد
زمانه خامهٔ مدحت صلف را در بنان گیرد
ستاره نامهٔ فتحت شرف را بر بصر بندد
به جود ار چند مشهور است حاتم هر که جودت را
ببیند زو عجب آید که فهم اندر سمر بندد
به حلم ار چند مذکور است احنف هر که حکمت را
بداند زو غریب آید که وهم اندر خبر بندد
شود باز سپید او را به تأیید تو خدمتگر
اگر تیهو مثال عالیت بر بال و پر بندد
ایا در نظم مدحت بسته طبع من چنان فکرت
که عابد دایم اندیشه در اوقات سحر بندد
گه اصناف بدایع را در الفاظ ظرف دارد
گه اوصاف روایع را بر ابیات عزر بندد
کنون پرداخت مدحی چون عروسی ساخته کاو را
به گردن بر مشاطه عقدهای پر گهر بندد
بر آن منوال کاستاد مقدم لامعی گوید
ز تیره شب همی پرده به روی روز بر بندد
الا تا ابر بارنده ز در و لعل و پیروزه
قلاید در مه آزار بر شاخ شجر بندد
محل تو چنان بادا که هر بنده که او کهتر
کمر در پیش از پیروزه و لعل و درر بندد
این قصیده از هزاره ای بنام عبدالواسع جبلی غرجستانی بود که من لازم به ذکر بیوگرافی او نمی بینم وهرکس که خواسته باشد میتواند از جستجوگر گوگل ویا هم سایت گنجور انرا بدست بیاورد. ولی انچه ارتباط به افسانه ها و فولکلورمحلی هزاره ها میگیرد ، فولکلورها بیشتر از عشق و محبت وگاهی هم از بیوفایی و افسانه ها از دیو وپری حکایت دارند که در جایگاهی بنام کوه قاف که بدون شک مجزا از ایران امروز ودیروز است صورت وقوع می پیوندند.
در دوبیتی های محلی به وفرت واژه های تورکی ومغلولی به مشاهده میرسد. صرف نظر از قصیده عرب بچه ومغول دختر که به شعر فارسی نوشته شده است داستانهای ورقه وگلشاه ، نجما و .. همه نمایندگی از فرهنگ تورکی ومغولی در ادبیات هزارگی می نماید. دوبیتی های مانند:
از درگه دور دیراز تو بور شونوم مه
الی واده بیدی دل پور شونوم مه
الی واده بیدی ده بند بیگاه
بند بیگاه ایلهِ تو بور شونوم مه
کلمات الی و ایلهِ که ستون فقرات و لب ولعاب دوبیتی را تشکیل میدهد فارسی نمی باشند..صدها و هزاران مثال دیگر وجود دارد که نمایندگی ازان میکند که همزمان با مذهب شیعه ، زبان فارسی نیز بالای ملیت هزاره تحمیل شد است...

دوستان غزل هزاره گی جناب زردادی را من برای تان به زبان نوشتاری بر گردان مینمایم؛ تا دوستان بی طرف خود قضاوت بفر ممایند!
از درگه دور دیراز تو بور شونوم مه = از درگاه دور و دراز تو بیرون شوم من
الی واده بده دل پور شونوم مه = یار وعده بده دل پور شوم من
الی واده بده ده بند بیگاه => الی وعده بده در بند بیگاه و...الخ!! دوستان که کمی میتوانند زبان و مصطلحات را ریشه یابی بنمایند خود قضاوت بفرمایند!
در ضمن در زبان گویش همیشه لغات درست تلفظ نمیگردد! مثلن= محمد را ممد تلفظ مینمایند. وعده را واده، و میراحمد را میرامد و..الخ که جناب زردادی به خاطر لطف زیاد شان نسبت به زبان مادری اصطلاحات را عامیانه و بیش از حد هزاره گی نوشته اند! اگر نیاکان مان چنین مینویشتند، حال شما فکر میکردید که چیزی بنام فرهنگ و تاریخ را ما دارا میبودیم؟! برای روشن شدن مطلب من یک متن را کاملا عامیانه و به لهجه کابلی مینویسم: مامد گل بچیم چیقه چقرا کدی! مره خو بیخی دیوانه کدی، کدی قیرتک زدنایت؟؟! حال شما خواننده گان عزیز قضاوت بفرمایید! آیا من نباید از یک درد سراپا بسوزم و بر مرگ فرهنگو داشته های تاریخی خویش مویه سر دهم؟؟؟
در ضمن در گستره زبان فارسی، بیش از صد ها نبوغ منحصر به فرد جهانی درخشیده اند! به صراحت میتوانم بگویم که چنین نوابغ نه در اعراب بوده اند، و نی هم در میان اتراک! اعراب که همین ابن الرشد و یکی دوتای دیگر را داشته اند و بس! در حوزه تمدنی ترک های عزیز نیز که بغیر از جنگجویان قهار کسی دیگری به چشم نمیخورد!

من شخصا نه طرفدار نظریات آقای لومانی هستم و نه طرفدار نظریات مخالفین آقای لومانی می باشم.

اما به نظر من، هم آقای لومانی و هم مخالفین ایشان، باید با حوصله ای بیشتر و رعایت خونسردی و تکیه بر عقلانیت و رعایت جوانمردی استدلال کنند و دلیل بیاورند و تلاش کنند که جلوی احساسات شان را بگیرند.

من به این باور هستم که نه تنها ریشه ای قومی هزاره ها، بلکه ریشه ای قومی تاجیک ها و پشتونها هم به صورت علمی و شک ناپذیر روشن نیست. ریشه ای قومی یک مردم هم نه مایه ای افتخار است و نه مایه ای شرمندگی. ما باید در این مورد خیلی احساساتی نشویم.

اگر واقعا روزی ثابت شود که هزاره ها مغول، ترک ، فارس، عرب و یا ترکیبی از اقوام گوناگون هستند، نه امتیازی نصیب هزاره ها می شود و نه امتیازی را هزاره ها از دست می دهند. هویت قومی هزاره ها در طول هزاران سال تکوین یافته است و هزاره ها، امروز یک قوم منحصر به فرد، دارای فرهنگ، زبان، تاریخ و سرزمین خود هستند و در چهار چوب دولت ملتی به نام افغانستان به سر می برند. این واقعیت امروزین هزاره ها نه با ترک بودن و نه با مغول بودن و نه با فارس بودن و نه با این و آن بودن، قابل انکار است. هزاره های امروز فارسی زبان هستند، اکثریت شان مسلمان و شهروندان افغانستان هستند و ... با تاجیک ها زبان و فرهنگ مشترک دارند، با ازبک ها خصوصیات ظاهری و قومی مشترک دارند و با پشتونها سرزمین و اقامتگاههای مشترک دارند و با سید ها مذهب مشترک دارند و ....

به نظر من مشکل زمانی پیدا می شود که یک تعداد دوستان در تلاش هستند که برداشت شان را که به صورت علمی ثابت نشده است، بر همه تحمیل کنند. تعدادی با تکیه بر زبان فارسی تلاش دارند که واقعیت های قومی، نژادی و حتی سیاسی جامعه ای هزاره را نادیده بگیرند. تعداد دیگری در تلاش اند که با تکیه بر قومیت و نژاد، واقعیت های فرهنگی، زبانی و همسایگی جامعه ای هزاره را نادیده بگیرند. این بحث علمی است. این اصلا گفتگو نیست.

ضعف آقای لومانی در آن است که ایشان زبان را همه چیز هزاره ها می داند و می خواهد که هویت هزاره ها، رویکرد سیاسی-فرهنگی و دلبستگی های قومی-نژادی هزاره ها را صرفا با تکیه بر زبان تعریف کند. این ممکن است.

دوستان مخالف آقای لومانی، در تلاش هستند که با تکیه بر نژاد هزاره ها ، هویت هزاره ها را تعریف کنند و اینها واقعیت های زبانی، فرهنگی، تاریخی و همسایگی هزاره را در شکل دادن به هویت قومی هزاره ها کاملا نادیده می گیرند.

به نظرمن ، هزاره ها و هویت شان یک جمع است. زبان، دین، مذهب، جغرافیا، نژاد، و تاریخ هزاره ها، یک قومی به اسم هزاره را می سازد. اگر ما بیاییم از این میان یکی را برجسته کنیم، در حقیقت یک کل به اسم هزاره را ناقص کرده ایم. مثل اینکه ملاها و اسلام گراها در سی سال گذشته در تلاش بودند که هزاره ها تنها و تنها با تکیه بر مذهب شان معرفی و تعریف کنند که شکست خوردند.

در این میان،

دوستان فکر می کنند که با برجسته کردن کدام عنصر هویتی و یا از بین بردن کدام عنصر هویتی دیگر شان، هزاره ها می توانند خوشبخت شوند. به نظر من این برداشت کاملا نادرست است.

هزاره ها برای خوشبختی نیاز دارند که قدرتمند شوند. مادامی که هزاره ها ضعیف باشند، نه زبان نه فرهنگ، نه نژاد و نه تاریخ و ... به درد شان می خورد. ضعیف پامال است. هزاره ها چون ضعیف بوده اند پامال شده اند. برای قدرتمند شدن هم تنها زور کافی نیست. دانش، اقتصاد، آگاهی، اتحاد، آینده نگری، دید یا ویژن روشن و مشخص، تحرک و بسیج سیاسی، سازمانیافتگی اجتماعی و مهارت استفاده از مشترکات با اقوام دیگر مثل زبان و فرهنگ و نژاد همه و همه برای قدرتمند شدن ضروری هستند.

هزاره ها اگر می خواهند خوشبخت باشند و برای به دست آوردن حقوق مشروع و انسانی خود توانا باشند، نیازمند آن هستند که از نگاههای کوتاه، دشمن ساز، هوایی و بی پایه و اغراق های رومانتیک پیرهیز کنند. مثلا من شخصا در بعضی از موارد ( نه همیشه ) نگاه آقای لومانی به زبان فارسی را بسیار رومانتیک، تغزلی و خیالی می یابم. گذشته، نه نان می شود و نه آب اما یک فهم واقعی و غیر تغزلی داشتن از گذشته، می تواند برای ترسیم راه آینده کمک کند اما رسیدن به یک فهم واقعی و غیر تغزلی در کشورهای مثل افغانستان تقریبا ناممکن است. تاریخ، در کشورهای مثل افغانستان و ایران یکسره در افسانه ها گم می شود و بیشتر تغزل است تا مطالعه های گذشته.

همچنان من ترک گرایی بعضی از دوستان را بیش از حد رومانتیک و تغزلی می یابم که هیچ گوهه مطابقتی با نگاه عقلانی به مسایل ندارد. ترک بودن به هیچ عنوان نمی تواند به معنای دوستی با کشورهای ترک تبار باشد. چنانچه ما شاهد بودیم که در قیرغزستان، ازبک ها و قیرغزها که هر دو ترک هستند با هم جنگ ها کردند و خانه های همدیگر را اتش زدند. نزاع ترک های ایران با ترک های عثمانی را همه می دانیم که قرنها طول کشید. حتی همین ترک گرایی ازبیک ها و هزاره ها را دیدیم که چقدر شکننده بود که با موضع گیری دو رهبر سیاسی بسیار آسیب پذیر شد. واقعیت آن است که دوستان ترک گرا، نمی توانند به هیچ عنوان زبان فارسی و فرهنگی خراسانی-ایرانی هزاره ها و مذهب شان را نادیده بگیرند. نه گویش هزارگی زبانی شده می تواند که بتواند نیاز سیاسی، فرهنگی، علمی و ... جامعه ای رو به انکشاف و رشد هزاره ها را بر آورده کند و نه فرهنگ خراسانی-ایرانی هزاره ها را می توان با هیچ نیرویی از میان برد.

نظر من آن است که اگر ما بتوانیم تنوع عناصر هویتی هزاره ها را قبول کنیم، این تنوع می تواند برای هزاره ها به یک امتیاز و یک داشته ای استراتژیک تبدیل شود، به شرطی آنکه دوستان رویکرد و نگاه حذفی را به کناری بگذارند و در صدد پذیرش ، مطالعه، فهم و روشن کردن کلییت هویتی به اسم هزاره بر آیند نه اینکه بیش از دیگران، ما خود مان چاقوی، پان ترکیسم و یا پان ایرانیسم شویم و هویت خود را قطعه قطعه کرده ، در پی آن جامعه ای خود را قطعه قطعه کنیم.

به هر حال، من نظرم را نوشتم امیدوارم کسی را ناراحت نکرده باشم.

بخمن شنگری زاده ؛ بد نیست! همیش چند متر نوشته کن!

inghadr ba hazare bodan ke eftokhar mekonid agar mekhahid hoviyat dorost konid zaban ra chikar mekonid